Με αφορμή τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της Ενορίας της Ευαγγελίστριας στη Νέα Ιωνία, η Διεύθυνση Αρχείων, Μουσείων και Βιβλιοθηκών της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Μουσείων Δήμου Βόλου σε συνεργασία με τον Ιερό Ναό Ευαγγελίστριας Νέας Ιωνίας Βόλου διοργανώνει την επετειακή έκθεση «Ευαγγελίστρια Νέας Ιωνίας Βόλου: ένας αιώνας ιστορίας, πίστης και προσφοράς» στο Μουσείο Πόλης του Βόλου, με διάρκεια από 27 Σεπτεμβρίου έως 6 Δεκεμβρίου 2026.
Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, στις 11:30 π.μ., από τον Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού κ. Ιγνάτιο, παρουσία των Μητροπολιτών Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομου και Περιστερίου κ. Γρηγορίου.
Με τη δημιουργία του Προσφυγικού Συνοικισμού Βόλου, το 1923, στις 14 Μαρτίου 1926 θεμελιώθηκε ο πρώτος ναός, γνωστός ως «μικρή» Ευαγγελίστρια. Ο παλιός ναός υπέστη ανεπανόρθωτες ζημιές από τον σεισμό του 1955 και τελικά γκρεμίστηκε το 1959, μετά την ολοκλήρωση της ανοικοδόμησης της σημερινής εκκλησίας. Για έναν αιώνα, ο ναός της Ευαγγελίστριας αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τον προσφυγικό συνοικισμό και, μετέπειτα, για τον Δήμο Νέας Ιωνίας Βόλου. Συνδέθηκε με τους αγώνες των κατοίκων για την εγκατάστασή τους στη νέα πατρίδα, με τη μνήμη των χαμένων πατρίδων, καθώς και με την καθημερινότητα και τις δραστηριότητές τους.
Η έκθεση αναπτύσσεται σε επτά ενότητες και αποσκοπεί στην ανάδειξη των στοιχείων εκείνων που διαμόρφωσαν την καθημερινότητα των προσφύγων γύρω από τον Ναό, των λατρευτικών κειμηλίων που έφεραν από τη Μικρά Ασία, καθώς και του ρόλου της Ενορίας ως συνεκτικού δεσμού για το προσφυγικό στοιχείο της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Παρουσιάζονται τεκμήρια από την ιστορία του Ναού και τη δράση της Ενορίας, οικογενειακές φωτογραφίες από Μυστήρια της εκκλησίας, προσωπικές αφηγήσεις, ιστορίες των κληρικών και λαϊκών που υπηρέτησαν τον ναό, αντικείμενα και σκεύη, ενοριακά βιβλία και αρχειακό υλικό. Το υλικό αυτό, σε συνδυασμό με το ερευνητικό έργο του Μουσείου από τις προηγούμενες εκθέσεις και δράσεις για τη Νέα Ιωνία, συμβάλλει στην ανασύσταση της εκατοντάχρονης πορείας του Ναού, δίνοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες να γνωρίσουν και να αναστοχαστούν πάνω στην κοινωνική διάσταση της λειτουργίας της Ενορίας, μέσα από το ποιμαντικό και κοινωνικό έργο που επιτελεί.
Οι ενότητες της έκθεσης
1. Ο Παλιός Ναός
Το 1923 θεμελιώνεται ο Προσφυγικός Συνοικισμός με το όνομα Νέα Ιωνία. Ένα χρόνο μετά, οι Μικρασιάτες πρόσφυγες εγκαθίστανται στα πρώτα σπίτια και πρώτιστο αίτημά τους προς τον Δήμο Παγασών είναι η ανέγερση Ιερού Ναού. Ο πρώτος Ναός της Νέας Ιωνίας αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου θεμελιώνεται στις 14 Μαρτίου 1926. Η μικρή «Βαγγελίστρα», με διαστάσεις 10 μέτρων επί 8 μέτρων, θα λειτουργήσει από τις αρχές του 1927 μέχρι την κατεδάφισή της το 1959, έχοντας υποστεί ζημιές από τους σεισμούς του 1955.
2. Ενορία – Οι άνθρωποι
Ενορία είναι πρωτίστως οι άνθρωποί της και στην περίπτωση της Ευαγγελίστριας η κοινοτική διάσταση της Ενορίας είναι εξαιρετικά εμφανής, όπως και ο συναισθηματικός δεσμός: για τους κατοίκους της Νέας Ιωνίας η Ευαγγελίστρια είναι αναμφισβήτητα η εκκλησία τους. Ιερείς, ψάλτες, νεωκόροι, μέλη Εκκλησιαστικού Συμβουλίου (επίτροποι), μέλη επιτροπών ανεγέρσεως του ναού, εθελοντές, δωρητές και τόσοι άλλοι άνθρωποι – μία αλυσίδα ανθρώπων μέσα στον χρόνο αλλά στον ίδιο τόπο – έχουν συνδέσει τη ζωή τους με την Ευαγγελίστρια και την θεωρούν σπίτι τους.
3. Θρησκευτικές γιορτές – Τόπος συνάντησης
Ο ναός είναι κατεξοχήν τόπος συνάντησης όχι μόνο των ανθρώπων με το Θείο αλλά και μεταξύ τους. Οι θρησκευτικές γιορτές, με τις τελετές και τις λιτανείες που τις συνοδεύουν, δεν συνιστούν μόνο ευκαιρίες έκφρασης πίστης και ευλάβειας αλλά, ως κοινωνικά γεγονότα είναι αφορμές συνύπαρξης, επικοινωνίας, κοινωνικής συνοχής. Σημαντικές επισκέψεις στον ναό, όπως του Οικουμενικού Πατριάρχη και άλλων επιφανών εκκλησιαστικών ή μη προσώπων αποτελούν σταθμούς όχι μόνο στην ιστορία αλλά και στη ζωή των ανθρώπων.
4. Κιβωτός μνήμης
Οι Μικρασιάτες που έφτιαξαν την Ευαγγελίστρια δεν μπορούσαν να ξεχάσουν τα μέρη και τους ανθρώπους που άφησαν πίσω, με πρώτο τον Μητροπολίτη της Σμύρνης Χρυσόστομο, για τους οποίους τελούσαν μνημόσυνα. Τον Σεπτέμβριο του 1992, θα τελεστεί ο πρώτος εορτασμός του Χρυσοστόμου Σμύρνης ως Αγίου Ιερομάρτυρα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Από τότε κάθε χρόνο η Ευαγγελίστρια τιμά τους Αγίους της Μικρασιατικής Καταστροφής και είναι το επίκεντρο της μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
5. Νέος Ναός
Καθώς η πρώτη εκκλησία αποδείχθηκε πολύ μικρή για τους 10.000 ενορίτες, από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 ξεκινούν οι διαδικασίες για την ανέγερση νέου μεγάλου Ναού σε σχέδια του γνωστού αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου, όμως ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Κατοχή θα καθυστερήσουν την υλοποίηση του. Ο νέος ναός θεμελιώθηκε από τον Μητροπολίτη Δημητριάδος Ιωακείμ, στις 15 Μαΐου 1949. Η ανέγερσή του υπήρξε ένα συλλογικό έργο των κατοίκων της Νέας Ιωνίας: δεν έδωσαν μόνο χρήματα αλλά εργάστηκαν και οι ίδιοι, κυρίως οι γυναίκες, στο χτίσιμο της εκκλησίας τους. Η νέα Ευαγγελίστρια, αν και λειτουργούσε από το 1959, εγκαινιάστηκε επίσημα στις 22 Μαΐου 1966, από τους Μητροπολίτες Δημητριάδος Δαμασκηνό, Χίου Παύλο και Τριφυλίας Στέφανο, οι οποίοι καθαγίασαν τρεις άγιες Τράπεζες προς τιμήν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος και της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας.
6. Νεότητα – Κατηχητικά σχολεία
Τα κατηχητικά σχολεία αποτελούν μία εκπαιδευτική προσφορά της ενορίας για τα παιδιά και τους νέους της Νέας Ιωνίας. Μυώντας τους στην χριστιανική πίστη τους έδιναν, παράλληλα, ευκαιρίες παιδείας και ευρύτερης μόρφωσης, ψυχαγωγίας και κοινωνικών σχέσεων. Η μεγάλη πλατεία της Ευαγγελίστριας υπήρξε ο κατεξοχήν χώρος συνάντησης και παιχνιδιού δεκάδων γενεών.
7. Φιλανθρωπικό έργο – Σπίτι γαλήνης
Οι ενορίτες της Ευαγγελίστριας, κουβαλώντας την εμπειρία της προσφυγιάς διέθεταν αυξημένη κοινωνική ευαισθησία. Για αυτό το λόγο, η κοινωνική και φιλανθρωπική προσφορά χαρακτηρίζει διαχρονικά την Ενορία. Στην Κατοχή οργανώνονται συσσίτια, στους σεισμούς του 1955 το υπόγειο των γραφείων γίνεται κουζίνα και τραπεζαρία, και από το 1979 το Ίδρυμα «Σπίτι Γαλήνης Χριστού», το πρώτο ενοριακό συσσίτιο απόρων στον Βόλο και της Μητρόπολης Δημητριάδος, σιτίζει καθημερινά δεκάδες ενορίτες, επιτελώντας κοινωνικό έργο που βασίζεται στις δωρεές των συνανθρώπων μας και στην εθελοντική εργασία γυναικών της ενοριακής κοινότητας.
Μουσείο της Πόλης του Βόλου και προσφυγική μνήμη
Ο Βόλος υπήρξε μεταξύ των πόλεων που υποδέχθηκαν το μεγαλύτερο αριθμό Μικρασιατών προσφύγων, αποτελώντας το 25% του πληθυσμού του και επηρεάζοντας σημαντικά τη φυσιογνωμία της πόλης.
Η καταλυτική παρουσία των προσφύγων αποτέλεσε σταθερό σημείο αναφοράς για το Μουσείο της Πόλης του Βόλου, από την πρώτη μόνιμη έκθεση με τίτλο «Βόλος – Νέα Ιωνία: τόσο μακριά τόσο κοντά» και συνεχίστηκε με τη συνεργασία με τους τοπικούς προσφυγικούς συλλόγους για την παραγωγή μεγάλου αριθμού περιοδικών εκθέσεων και εκδηλώσεων.
Ιδιαίτερα την περίοδο των επετειακών εκδηλώσεων με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή το Μουσείο της Πόλης φιλοξένησε δύο ιδιαίτερα σημαντικές περιοδικές εκθέσεις με τη συνεργασία πολιτιστικών φορέων της πόλης
Με τίτλο «Meta-κίνηση ΙΙ. Αναπαραστάσεις με αφορμή τους Μικρασιάτες πρόσφυγες στον Βόλο» παρουσιάστηκε μια εικαστική προσέγγιση των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων στην πόλη του Βόλου με τη συμμετοχή 21 εικαστικών, που διαπραγματεύτηκαν ζητήματα συνδεδεμένα με τα βιώματα του ελληνισμού της Μ. Ασίας και τις δυσκολίες της μετάβασης στη νέα πατρίδα. Κύρια πηγή έμπνευσης αποτέλεσαν η μόνιμη έκθεση του Μουσείου της Πόλης, οι προφορικές μαρτυρίες και οι φωτογραφικές απεικονίσεις της εποχής. Η έκθεση συνοδευόταν από κατάλογο με φωτογραφίες των έργων και κείμενα των καλλιτεχνών.
Η δεύτερη επετειακή έκθεση «ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ: Τεκμήρια και μνήμες» παρουσίασε αυθεντικά τεκμήρια από τη ζωή στη Μικρά Ασία μαζί με προφορικές μαρτυρίες προσφύγων πρώτης και δεύτερης γενιάς, σε συνεργασία με τους τοπικούς συλλόγους Μικρασιατών. Τα ελάχιστα πράγματα που έφεραν μαζί τους (φωτογραφίες, ρούχα, κεντήματα, εικόνες, ευαγγέλια, κοσμήματα, φυλαχτά, είδη καθημερινής χρήσης, επαγγελματικά εργαλεία, κ.ά.) και παραδόθηκαν στις επόμενες γενεές μαζί με τις προφορικές μαρτυρίες, αποτέλεσαν μια ευκαιρία για να συλλεχθεί ό,τι έχει ακόμη διασωθεί από την άυλη και υλική πολιτιστική κληρονομιά της πρώτης γενιάς προσφύγων.
Σημαντικό μέρος από το υλικό που συγκεντρώθηκε περιλαμβάνεται στην έκδοση «Μνήμες Προσφύγων: Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στον Βόλο»
Για οργανωμένες επισκέψεις οι ενδιαφερόμενοι σύλλογοι και σχολεία μπορούν να επικοινωνούν με το Μουσείο της Πόλης στο τηλέφωνο 2421029878 (Τρίτη – Κυριακή).
