Για δεκαετίες, η κυρίαρχη συμβουλή προς τους ασθενείς που διαγιγνώσκονταν με καρκίνο ήταν μονοδιάστατη: «Ξεκουράσου», «κράτα δυνάμεις», «μην πιέζεις τον εαυτό σου».
Αυτή η προσέγγιση, αν και δινόταν με την καλύτερη πρόθεση, σήμερα αναθεωρείται ριζικά. Η σύγχρονη ογκολογία αποδεικνύει ότι η αδράνεια δεν είναι πλέον ο σύμμαχος, αλλά, σε πολλές περιπτώσεις, ο εχθρός. Γνωρίζουμε πλέον ότι η άσκηση για τον ογκολογικό ασθενή δεν αποτελεί απλώς μια «υγιεινή συνήθεια», αλλά μια ενεργή θεραπευτική παρέμβαση.
Γράφουν οι Ευάγγελος Βούλγαρης MD, MSc, PhD Παθολόγος Ογκολόγος και Ελένη Ισιδώρα Περδικούρη MD, MSc, PhD Παθολόγος Ογκολόγος
www. OncoConsult.gr
Το παράδοξο της «καρκινικής κόπωσης»
Ένα από τα πιο εξουθενωτικά συμπτώματα της νόσου και των θεραπειών της είναι η καρκινική κόπωση. Πρόκειται για μια βαθιά, επίμονη εξάντληση που, αντίθετα με τη φυσιολογική κούραση, δεν υποχωρεί με την ανάπαυση ή τον ύπνο.Εδώ έγκειται το παράδοξο: Ενώ η διαίσθηση του ασθενούς ζητά ξεκούραση, η βιολογία της νόσου απαιτεί κίνηση. Η παρατεταμένη αδράνεια πυροδοτεί έναν φαύλο κύκλο. Όταν το σώμα μένει ανενεργό, η μυϊκή μάζα φθίνει (σαρκοπενία), τα οστά αποδυναμώνονται, η καρδιοαναπνευστική αντοχή καταρρέει και τα επίπεδα της συστηματικής φλεγμονής αυξάνονται. Το αποτέλεσμα; Οι παρενέργειες της θεραπείας γίνονται πιο έντονες και η ανάρρωση καθυστερεί.
Θωρακίζοντας τη θεραπεία: Πλήρεις δόσεις, καλύτερα αποτελέσματα
Μία από τις σημαντικότερες, αλλά λιγότερο γνωστές ωφέλειες της άσκησης, αφορά την ίδια τη διεκπεραίωση της θεραπείας. Συχνά, οι έντονες παρενέργειες ή η αδυναμία του οργανισμού αναγκάζουν τον ογκολόγο να μειώσει τη δόση της χημειοθεραπείας ή να αναβάλει προγραμματισμένες συνεδρίες.Η άσκηση λειτουργεί ως «ασπίδα», βελτιώνοντας την ανεκτικότητα του ασθενούς. Με έναν πιο ισχυρό οργανισμό, οι ασθενείς μπορούν να λάβουν τις πλήρεις δόσεις της θεραπείας τους στο προβλεπόμενο χρονικό πλαίσιο, χωρίς αναβολές για το καλύτερο δυνατό θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Η άσκηση ως «φάρμακο» με αποδείξεις
Η επιστημονική κοινότητα πέρασε από την απλή παρατήρηση στην απόδειξη. Μεγάλες διεθνείς τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η συστηματική άσκηση —για παράδειγμα σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού ή του παχέος εντέρου— μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής και θανάτου κατά 30% έως 40%.Αν υπήρχε ένα σκεύασμα που θα μπορούσε ταυτόχρονα να προστατεύει την καρδιά, να διατηρεί τη μυϊκή μάζα και να βελτιώνει την ψυχική διάθεση, θα θεωρούνταν ιατρική επανάσταση. Αυτό το «φάρμακο» είναι η άσκηση.
Πώς παρεμβαίνει η κίνηση στη βιολογία του όγκου;
Ο καρκίνος δεν αναπτύσσεται στο κενό αλλά αλληλεπιδρά με το βιολογικό περιβάλλον του σώματος. Η άσκηση τροποποιεί αυτό το μικροπεριβάλλον, βελτιώνοντας την οξυγόνωση των ιστών και ενεργοποιώντας τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που επιτίθενται στα κακοήθη κύτταρα. Παράλληλα, η άσκηση λειτουργεί συνεργικά με την ακτινοθεραπεία, τη χημειοθεραπεία και τη σύγχρονη ανοσοθεραπεία, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη μέγιστη απόδοσή τους.
Η «χρυσή τομή»: Από το λίγο στο εξατομικευμένο
Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι, ενώ η επιστημονικά καθοδηγούμενη άσκηση προσφέρει τα μέγιστα οφέλη, κάθε κίνηση μετράει. Δεν θέλουμε να δημιουργηθεί η εντύπωση πως αν ένας ασθενής δεν έχει πρόσβαση σε εξειδικευμένο πρόγραμμα, είναι προτιμότερο να παραμείνει αδρανής. Το αντίθετο: «Κάτι» είναι πάντα απείρως καλύτερο από το «τίποτα».Ακόμη και ένας σύντομος περίπατος, μερικές διατάσεις στο σπίτι ή οι καθημερινές δραστηριότητες, αποτελούν το πρώτο και πολύτιμο βήμα για τη θωράκιση του οργανισμού.
Ωστόσο, για να μεγιστοποιήσουμε τη θεραπευτική ισχύ της κίνησης και να διασφαλίσουμε την απόλυτη ασφάλεια, η ιδανική προσέγγιση είναι η συμπληρωματική ιατρική πράξη. Αυτό προϋποθέτει τη στενή συνεργασία μεταξύ του θεράποντος ογκολόγου και των εξειδικευμένων επαγγελματιών άσκησης.Όπως ακριβώς εξατομικεύουμε τη δόση της χημειοθεραπείας, έτσι επιδιώκουμε να μπορούμε να «συνταγογραφούμε» και την άσκηση: με συγκεκριμένη συχνότητα, ένταση και διάρκεια, απόλυτα προσαρμοσμένη στο ιατρικό ιστορικό, το στάδιο της νόσου και τις αντοχές του κάθε ανθρώπου.
Σήμερα, η άσκηση δεν είναι μια προαιρετική προσθήκη, αλλά ένας απαραίτητος πυλώνας της ογκολογικής φροντίδας. Με τη σωστή επιστημονική καθοδήγηση, μπορούμε να βοηθήσουμε τους ασθενείς όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά να βγουν από τη μάχη με τη νόσο πιο δυνατοί.Ωστόσο, η ενσωμάτωση της άσκησης στην ογκολογική φροντίδα δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη και ευθύνη της Πολιτείας η επίσημη θεσμοθέτηση και η αποζημίωση της “συνταγογραφούμενης άσκησης” για τους ασθενείς με καρκίνο, διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση σε εξειδικευμένα προγράμματα που αποδεδειγμένα σώζουν ζωές και μειώνουν το κόστος της δημόσιας υγείας.
Πηγή: Περιοδικό ΕΥ ΖΗΝ του Ομίλου Καρεκλίδη
