Είναι θέμα συνήθειας, ακόμη και διασκέδασης και ψυχαγωγίας. Η βόλτα στην αγορά τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα είναι για πολλούς και πολλές, είτε ατομικά ή και οικογενειακά αναγκαία και για την προμήθεια προϊόντων αλλά και για διασκέδαση. Ωστόσο ακόμη και αυτό στις ημέρες μας αλλάζει, και τα ηλεκτρονικά καταστήματα είναι αυτά που αρχίζουν και κερδίζουν την πλειοψηφία του αγοραστικού κοινού…
Η πιο πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι ο ο τζίρος του ηλεκτρονικού εμπορίου στη χώρα μας το 2022 ανήλθε στα 20,5 δισ. ευρώ υπολογίζεται ότι, οπότε και οκτώ στους δέκα καταναλωτές έκαναν αγορές αγαθών μέσω του υπολογιστή τους! Βέβαια, δεν υπολογίζονται νεότερα δεδομένα, όπως ηλεκτρονικά καταστήματα και πλατφόρμες που κυριάρχησαν το 2023, και αναφερόμαστε στο κινέζικης προέλευσης με έδρα όμως τις ΗΠΑ Temu, και άλλα όπως το Shein που επίσης τραβά την προσοχή των καταναλωτών. Μάλιστα υπολογίζεται σε πρώτη φάση ότι το Temu δέχεται από την Ελλάδα κατά μέσο όρο 10.000 παραγγελίες την ημέρα με το μέσο καλάθι των Ελλήνων χρηστών να φτάνει περίπου τα 25 ευρώ. Με πολύ απλά λόγια, πρόκειται για έναν τζίρο της τάξης των 250.000 ευρώ την ημέρα!
Του Χρυσόστομου Τρίμμη
Από την άλλη, τα στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν συγκεντρωτικά τον Μάιο του 2023 ημέρες επιβεβαιώνουν ότι οι ηλεκτρονικές αγορές είναι βέβαια περισσότερο διαδεδομένες ανάμεσα στους νέους μεταξύ 16-24 ετών, με σχεδόν το 80% αυτών να δηλώνει πως έκανε τουλάχιστον μία παραγγελία online. Το ποσοστό βαίνει μειούμενο όσο ανεβαίνει η ηλικία, με το 78% των 24-65 ετών να ψωνίζουν ψηφιακά. Αντιθέτως, ελάχιστα δημοφιλείς είναι αυτές οι υπηρεσίες στους Έλληνες άνω των 65 ετών, καθώς μόλις το 35,3% δηλώνει πως τις χρησιμοποιεί.
Παρότι τα ποσοστά αυτά είναι χαμηλότερα από τα αντίστοιχα στην Ε.Ε., τα νούμερα έχουν αυξηθεί σημαντικά με τη χρονιά της πανδημίας. Ενδεικτικά, το 2020, το 58,93% των Ελλήνων έκανε ηλεκτρονικές αγορές, ενώ τώρα χάρη στη μεγαλύτερη εξοικείωση των καταναλωτών, αλλά και τη διείσδυση των επιχειρήσεων στον ψηφιακό κόσμο, το ποσοστό έχει ανέβει στο 66,72%.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι Έλληνες αισθάνονται πολύ άνετα να αγοράζουν ρούχα, παπούτσια και αξεσουάρ μέσω Διαδικτύου. Το 73,55% όσων έκαναν online αγορά το τελευταίο τρίμηνο επέλεξε αυτή την κατηγορία προϊόντων, το έκτο υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. Πάλι ψηλά στην ευρωπαϊκή κλίμακα, έβδομο στην Ε.Ε., είναι το ποσοστό των Ελλήνων που παραγγέλνουν φαγητό online. Πρόκειται για το 44,13% όσων έκαναν κάποια αγορά το τελευταίο τρίμηνο. Επίσης, ένα 38,7% από όσους έκαναν διαδικτυακή αγορά παρήγγειλε ψηφιακά κάποια υπηρεσία μεταφοράς, ενώ το 35,4% ενοικίασε κάποιο κατάλυμα.
Απεναντίας, αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι το μερίδιο των Ελλήνων που χρησιμοποίησαν το Διαδίκτυο για να ψωνίσουν καλλυντικά (το 25,3% από το σύνολο όσων έκαναν ψώνια online), εισιτήρια για πολιτισμικές και άλλου είδους διοργανώσεις (32,3%) ή που «κατεβάζουν» και κάνουν streaming ταινιών/σειρών (26,3%).
«Οι αλλαγές είναι τεράστιες»
Μέχρι πριν λίγα χρόνια πάντως, οι Έλληνες δεν έδειχναν τόσο «ζεστοί» στο να προχωρήσουν σε ηλεκτρονικές αγορές. Αλλά όπως παραδέχεται και ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Βόλου, Απόστολος Οντόπουλος, αυτό άλλαξε ραγδαία και απότομα. «Ήρθε η πανδημία, οι περίοδοι καραντίνας και όλα άλλαξαν. Ακόμη και άτομα κάποιας ηλικίας που δεν μπορούσαν να κινηθούν ηλεκτρονικά, έμαθαν να ψωνίζουν μέσω του διαδικτύου» σημειώνει και επισημαίνει ότι τα e-shop έχουν αυτήν τη στιγμή ένα μερίδιο 30% στο σύνολο των πωλήσεων.
Αλλά οι αλλαγές συνεχίζονται, σε ρυθμό μάλιστα που έμποροι αλλά και καταναλωτές πασχίζουν να προλάβουν και αναγκαστικά σπεύδουν να προσαρμοστούν. «Θα πρέπει να πούμε ότι όποιο κατάστημα δεν έχει ηλεκτρονική παρουσία, δύσκολα θα μπορέσει να επιβιώσει. Επίσης αλλάζει και στο ίδιο το ηλεκτρονικό εμπόριο η φιλοσοφία μέρα με τη μέρα. Αρχικά είχαμε τη διαδικασία των στατικών αναρτήσεων για την προσέλκυση του κοινού. Τώρα έχουμε ουσιαστικά τη διάδραση ανάμεσα σε επιχειρήσεις και καταναλωτές, με τους εμπόρους να καλούνται να επενδύσουν στην παραγωγή οπτικοακουστικού υλικού. Έχουμε τα social media, με κυρίαρχο το Tik Tok αυτήν τη στιγμή που μας οδηγεί στην τάση παραγωγής βίντεο» επισημαίνει ο πρόεδρος του ΕΣΒ.
Έτσι, η τάση να μην επισκέπτεται ο αγοραστής-καταναλωτής τα εμπορικά καταστήματα αυξάνεται. Από την άλλη, οι ίδιοι οι καταναλωτές με περισσότερη άνεση αλλά και διάδοση, έχουν τη δυνατότητα πλέον να κρίνουν εμπορεύματα και καταστήματα. Ήδη πλατφόρμες ηλεκτρονικών αγορών δίνουν τη δυνατότητα στους αγοραστές να προβάλουν βίντεο με προϊόντα που έχουν αγοράσει, αξιολογώντας τα!
Οι αυθημερόν παραδόσεις και οι ηλεκτρονικές πληρωμές
Όσο αλλάζει η διαδικασία εξάλλου της παράδοσης των προϊόντων που αγοράζονται ηλεκτρονικά, αυξάνεται και το μερίδιο του ηλεκτρονικού εμπορίου στην αγορά.
«Πλέον έχουμε σε πολλές περιπτώσεις αυθημερόν παραδόσεις. Είχαμε τη διανομή έτοιμου φαγητού, με εταιρείες να προκύπτουν και ν’ αναλαμβάνουν τη διαδικασία, και τώρα αυτό επεκτείνεται και σε άλλα είδη» σημειώνει ο κ. Οντόπουλος.
Από την άλλη, βλέπει και μία τάση να ξοδεύονται χρήματα σε πράγματα που στο πρόσφατο παρελθόν δεν υπήρχε καν σκέψη για την αγορά τους στο σπίτι! «Πολλοί, κυρίως νέοι, αγοράζουν καφέ για το σπίτι! Δεν μπαίνουν καν στη διαδικασία να τον φτιάξουν μόνοι τους. Βλέπουμε ότι αλλάζουν οι καταναλωτικές συνήθειες και ο κόσμος προτιμά να ξοδεύει αλλού τα χρήματά του. Θα καταναλώσει λιγότερο έξω αλλά θα δηλώσει παρών διαδικτυακά».
Μέσα σε όλα, άλλαξε και ο τρόπος πληρωμών, που ευνοεί το ηλεκτρονικό εμπόριο, αφού και οι πληρωμές είναι… ηλεκτρονικές. «Στον δικό μου τον κλάδο πριν έναν χρόνο το 30% ήταν πληρωμές με κάρτα. Τώρα με μικρές συναλλαγές έφτασε στο 80% του τζίρου. Είναι συνεχώς αυξανόμενο. Από την άλλη, από τότε που βγήκε το ηλεκτρονικό πορτοφόλι δεν υπάρχει νεαρός που θα πληρώσει αλλιώς. Δημιουργείται μία τάση και πολλοί το κάνουν ως μόδα. Βέβαια, οι μεγαλύτεροι προτιμούν ακόμη το μετρητό» εξηγεί ο κ. Οντόπουλος. Αλλά γενικότερα βρίσκει θέμα με τις ηλεκτρονικές πληρωμές και σε φυσικά καταστήματα αφού όπως δηλώνει στην καλύτερη των περιπτώσεων τα λεφτά είναι στην επόμενη ημέρα στον λογαριασμό και το κατάστημα δεν έχει καν ταμείο.
«Γενικότερα έρχονται κοσμογονικές αλλαγές στο εμπόριο και πρέπει ν’ αντιληφθούμε ότι δεν υφίσταται πια. Αυτός που δεν θα έχει ηλεκτρονική παρουσία δεν θα μπορέσει ν’ ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της εποχής. Μέσα σε μία δεκαετία καθιερώθηκε το ηλεκτρονικό εμπόριο και πολύ μεγάλες αλλαγές ήρθαν σε σύντομο χρονικό διάστημα και συνεχίζουν να έρχονται σημειώνει.
Οι αλλαγές στη διανομή
Ο τομέας του logistics παίζει έναν σημαντικό ρόλο στο εμπόριο πάσης φύσεως, και οι αλλαγές συνέβαλαν προς τη διόγκωση των ηλεκτρονικών αγορών.
Από τη μία ιδιωτικές εταιρείες εξελίσσονται και προσπαθούν να προσαρμοστούν από την εποχή της καραντίνας και μετά. Βέβαια είναι και θέμα κόστους και για τις ίδιες τις εταιρείες και για τους καταναλωτές, αφού το κόστος για έναν μέσο αγοραστή δεν ήταν και ασήμαντο. Έτσι, πέρα από τις όποιες προσφορές που κάνουν οι πωλήτριες εταιρείες ήρθαν και οι εγκαταστάσεις των box!
Πλέον το δέμα δεν θα έρθει απαραίτητα σπίτι σου. Σε διάφορα σημεία της κάθε πόλης, και φυσικά και στον Βόλο, εταιρείες έχουν εγκαταστήσει ευμεγέθη κουτιά, χωρισμένα σε μικρότερα, όπου τοποθετούνται τα δέματα προς παραλαβή. Ο αγοραστής ενημερώνεται μέσω κινητού και λαμβάνει τον ειδικό κωδικό που του επιτρέπει να ξεκλειδώσει το κουτί με το δέμα του και το παραλαμβάνει. Ουσιαστικά οι εταιρείες παραδίδουν τα προϊόντα σε συγκεκριμένα σημεία, και μειώνουν τα έξοδα που θα είχαν αν τα διένειμαν σε κάθε ιδιωτικό χώρο, ενώ το κόστος μεταφοράς δείχνει να είναι κάπως πιο ευνοϊκό για τους αγοραστές.
Χωρίς προσωπικό στα ταμεία
Στο εξωτερικό είναι κάτι απόλυτα δεδομένο εδώ και μερικά χρόνια. Στην Ελλάδα καταγράφεται πάλι στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στον Βόλο υπάρχει μόλις ένα κατάστημα. Σιγά σιγά, η πραγματικότητα των ταμείων καταστημάτων χωρίς προσωπικό έρχεται στο προσκήνιο…
Απλά επιλέγεις τα προϊόντα που σε ενδιαφέρουν, πας σε ένα ταμείο, τα σκανάρεις, πληρώνεις ηλεκτρονικά και αυτό ήταν… Βέβαια, δεν μπορείς εύκολα να πάρεις ένα προϊόν και να φύγεις χωρίς να το πληρώσεις, μιας και τα συστήματα ασφαλείας θα σημάνουν συναγερμό.
Από την άλλη, σε κάποιες χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Αγγλία έχουν δοκιμάσει το σύστημα να χρεώνεσαι απευθείας με βάση ό,τι έχεις βάλει στο καλάθι σου, έχοντας ήδη γνωστοποιήσει τα στοιχεία της τραπεζικής σου κάρτας, με ειδικούς αισθητήρες όταν παίρνεις τα προϊόντα από το ράφι και με την έξοδο από το κατάστημα.
Αυτόματα… καταστήματα
Όποιος έχει βρεθεί στην Ιαπωνία έχει να το λέει ότι μπορούσε να βρει τα πάντα σε αυτόματο πωλητή. Από χυμούς, νερό και αναψυκτικά, μέχρι και ομπρέλες, παιχνίδια και επεξεργαστές ηλεκτρονικών υπολογιστών! Στην Κορέα πάλι πουλάνε και ράβδους χρυσού, στα ειδικά διαμορφωμένα μίνι μάρκετ!
Και στις δύο αυτές χώρες και γενικά στην Ασία, η έννοια του convenience store, του καταστήματος ευκολίας όπως μπορεί να μεταφραστεί στα ελληνικά, έχει κυριαρχήσει, αφού 24/7 μπορείς να βρεις πάμπολλα πράγματα, από είδη φαγητού και ποτού, που μπορείς να τα καταναλώσεις εντός του καταστήματος, μέχρι και καύσιμα. Στην Κορέα μάλιστα για να μπεις σε ένα τέτοιο κατάστημα εισάγεις σε ειδική υποδοχή στην είσοδο την τραπεζική σου κάρτα, και ό,τι πάρεις χρεώνεται με την έξοδο! Στην Ιαπωνία πάλι στα λεγόμενα kombini όπως ονομάζονται αυτού του είδους τα μίνι μάρκετ, έχει αναπτυχθεί και σύστημα πληρωμών για παραγγελίες on line. Έχει αγοράσει ο Ιάπωνας κάποιο είδος ηλεκτρονικά; Καθώς στην κουλτούρα της χώρας το ρευστό κυριαρχεί ακόμη, μπορεί να πάει σε ένα kombini, να καταθέσει το ποσό που καλείται να πληρώσει και να πάρει το αποδεικτικό πληρωμής με τον ειδικό κωδικό, που θα εισάγει στην ηλεκτρονική του συναλλαγή στη συνέχεια…!
Οι αυτόματες πωλήσεις σ’ αυτού του είδους τα καταστήματα κυριαρχούν, χωρίς βέβαια να λείπουν και οι υπάλληλοι.
Στην Ελλάδα πάλι, από το 2022 έχει κάνει την εμφάνισή της αλυσίδα καταστημάτων… αυτόματων πωλήσεων! Το i-mall Micro Market χαρακτηρίζεται ως το πρώτο πλήρως ρομποτικό physi-digital κατάστημα μικρολιανικής. Δεν κάνει τίποτε άλλο από το να έχει αυτόματους πωλητές με είδη που μπορεί να βρει κανείς σε ένα συμβατικό μίνι μάρκετ, με τους επισκέπτες και καταναλωτές να πληρώνουν είτε ηλεκτρονικά ή με χρήματα.
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε βέβαια και τους αυτόματους πωλητές γάλακτος και άλλων τυροκομικών προϊόντων που είχαν κάνει την εμφάνισή τους στη Λάρισα και για κάποια χρόνια διατήρησαν αμείωτο το ενδιαφέρον των καταναλωτών, με το εγχείρημα ωστόσο να μην προχωρά.
Super market από το κινητό
Δεν είναι μόνο βιομηχανικά προϊόντα που μπορεί ν’ αγοράσει κανείς ηλεκτρονικά. Ούτε μπορεί να κάνει παραγγελίες μόνο από καταστήματα γρήγορου φαγητού. Όλες οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ πλέον επιτρέπουν τις ηλεκτρονικές παραγγελίες, είτε μέσα από τη δική τους ιστοσελίδα-εφαρμογή είτε μέσα από διαδικτυακή πλατφόρμα.
Επιλέγεις τα προϊόντα που θες, ορίζεις το χρονικό διάστημα παράδοσης (ακόμη κι αυθημερόν αν υπάρχει χρόνος) και απλά έρχονται στην πόρτα σου. Κάποιες αλυσίδες βέβαια δεν διαθέτουν μ’ αυτόν τον τρόπο νωπά προϊόντα χύμα, όπως είναι το κρέας ή τα τυροκομικά, αλλά μόνο συσκευασμένα. Διατίθενται χύμα λαχανικά βέβαια, αλλά δεν είσαι εσύ αυτός-η που θα κάνει την επιλογή τους…
Η ανησυχία…
Το 1930, ο John Maynard Keynes προέβλεψε ότι, μέχρι το 2030, οι 40 ώρες εργασίας την εβδομάδα θα μειωνόταν σε 15 ως αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου. Ο Jeremy Rifkin, στο βιβλίο του The End of Work, που δημοσιεύθηκε το 1995, περιέγραψε ένα μέλλον όπου η αυτοματοποίηση θα οδηγούσε σε σημαντική μείωση της ζήτησης για εργασία, προκαλώντας υψηλά ποσοστά ανεργίας.
Η ανησυχία για το τι μέλλει γενέσθαι με τις θέσεις εργασίας λόγω της αυτοματοποίησης αυτονόητων μέχρι πρότινος εργασιών είναι αρκετά παλιά… Όσο αναβαθμίζεται ο τεχνολογικός εξοπλισμός και η τεχνητή νοημοσύνη «εισβάλλει» στην καθημερινότητά μας, τόσο αυτός ο προβληματισμός θα επιβεβαιώνεται, με τα τελικά αποτελέσματα ακόμη να είναι αχαρτογράφητα.
Πηγή: Περιοδικό Volos City του Ομίλου Καρεκλίδη
