Πρόσφατα ο κ. Νίκος Μαραντζίδης, Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας δημοσίευσε ένα άρθρο στην Καθημερινή με τίτλο «Πως πεθαίνουν οι δημοκρατίες», χρησιμοποιώντας τον τίτλο του βιβλίου των Καθηγητών Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Steven Levitsky και Daniel Ziblatt, όπου εστιάζεται στις νέες μορφές αυταρχισμού και νέων αυταρχικών καθεστώτος υπό τον μανδύα της δημοκρατίας. Ο κ. Μαραντζίδης μίλησε στο Ράδιο ΕΝΑ και στον Δημήτρη Καρεκλίδη για την ουσία του άρθρου του και του εν λόγω βιβλίου, ενώ άσκησε κριτική στις διαδικασίες ανάληψης ή μη ευθύνης του σκανδάλου των παρακολουθήσεων, τονίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι από το 2019 και έπειτα διαφαίνεται μία όξυνση και μία περαιτέρω υποβάθμιση των δημοκρατικών θεσμών και επεσήμανε πως ο Πρωθυπουργός θα έπρεπε για λόγους ευθύνης να είχε παραιτηθεί, όπως επιτάσσει η δημοκρατία.
Σύμφωνα με τον Καθηγητή το βιβλίο των Καθηγητών Steven Levitsky και Daniel Ziblatt, Καθηγητές Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ περιγράφει και εστιάζεται στις νέες μορφές αυταρχισμού, τις νέες μορφές αυταρχικών καθεστώτων που βλέπουμε κυρίως μετά τον Ψυχρό Πόλεμο να αναδύονται σε διάφορα μέρη του κόσμου και κυρίως στον αναπτυγμένο κόσμο.
Ο ίδιος επεσήμανε ότι το κλασικό μοντέλο δικτατορίας, που έζησαν και οι Έλληνες ήταν ένα μοντέλο άφθονο στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου στη Λατινική Αμερική, με κτηνώδεις δικτατορίες, αλλά και πολλές περιπτώσεις σε Αφρική και Ασία.
Όμως μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, άρχισε σιγά σιγά να αναπτύσσεται ένα νέο μοντέλο αυταρχισμού, που δεν στηρίζεται καθόλου στο κομμάτι της στρατιωτικής βίας και σύμφωνα με τον κ. Μαραντζίδη αυτό το μοντέλο έχει άλλου είδους χαρακτηριστικά.
«Ενώ σε ότι αφορά τον τυπικό πλουραλισμό, δηλαδή την ύπαρξη κομμάτων, εκλογών, μια κάποια ενημέρωση πολυφωνική, μοιάζει εκ πρώτης όψεως να είναι μία κανονική δημοκρατία. Εντούτοις επειδή υπονομεύεται δραματικά το κράτος δικαίου, μέσα από ένα σύνολο λειτουργιών, βλέπουμε ότι υποβαθμίζεται δραματικά η δημοκρατία σε τέτοιο βαθμό που στην ουσία να είναι αυτά τα συστήματα εγγύτερα στις δικτατορίες παλιού τύπου, παρά σε μια κανονική φιλελεύθερη δημοκρατία», σχολίασε χαρακτηριστικά ο ίδιος, βάζοντας ως παράγοντες που συνδέονται με αυτό το νέο μοντέλο, την ποιότητα της ενημέρωσης και την ευθυγράμμισή της στην Κυβέρνηση, με αποτέλεσμα αυτό που φαίνεται στα δελτία ειδήσεων να είναι περισσότερο προπαγάνδα από ενημέρωση.
Ακόμη, το μοντέλο αυτό γίνεται πραγματικότητα, όταν το Κοινοβούλιο γίνεται στην πραγματικότητα υπηρετικό προσωπικό της εκτελεστικής εξουσίας κι αυτό είναι κάτι εξαιρετικά ανησυχητικό, δηλαδή όταν στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ουσιαστικός κοινοβουλευτικός έλεγχος γιατί η πλειοψηφία του Κοινοβουλίου είναι απολύτως υποταγμένη στην Κυβέρνηση. Επίσης, όταν οι θεσμοί της Δικαιοσύνης δείχνουν ότι σε κρίσιμα ζητήματα είναι κι αυτοί υποταγμένοι ή συγκλίνουν στο να υποστηρίζουν επιλογές της εκτελεστικής εξουσίας και βέβαια όταν οι Ανεξάρτητες Αρχές επιχειρείται να χειραγωγηθούν και να ποδηγετηθούν με κάθε τρόπο.
«Όταν έχουμε μία τέτοια διάβρωση του κράτους δικαίου τότε είναι φανερό ότι είμαστε σε ένα άλλο επίπεδο από αυτό της φιλελεύθερης δημοκρατίας ευρωπαϊκού τύπου, είμαστε σε μοντέλα αυταρχισμού», τόνισε ο κ. Μαραντζίδης.
Όξυνση της υποβάθμισης των δημοκρατικών θεσμών από το 2019 και έπειτα
Ο κ. Μαραντζίδης αναφέρθηκε όμως και τον μύθο που υπάρχει ότι υπάρχουν μερικές ιδεολογίες που έχουν ροπή προς τον αυταρχισμό και μερικές άλλες που δεν τις αγγίζει ο αυταρχισμός και ο ολοκληρωτισμός, γιατί είναι ρεύματα ιδεολογικά που αναδεικνύουν την ελευθερία, την μετριοπάθεια, τη συναίνεση, τους θεσμούς της δημοκρατίας.
«Αυτό δεν ισχύει. Είναι μύθος. Κάθε μορφή διακυβέρνησης, κάθε ιδεολογικό ρεύμα και κατ’ επέκταση κάθε κόμμα στην εξουσία, κάτω από συνθήκες, είναι δυνατόν να έχει αυταρχική συμπεριφορά», υπογράμμισε ο ίδιος.
Μάλιστα, αναφερόμενος στην Ελλάδα σημείωσε ότι αυτά τα χρόνια με αυτή την κυβέρνηση από το 2019 και έπειτα, βλέπουμε μία όξυνση, μια περαιτέρω υποβάθμιση των δημοκρατικών θεσμών και των κανόνων του κράτους δικαίου.
Βέβαια, ξεκαθάρισε ότι αυτή η υποβάθμιση της δημοκρατίας δεν ξεκίνησε το 2019. «Γενικότερα βλέπουμε τα τελευταία 10-15 χρόνια μια συνεχή υποβάθμιση της δημοκρατίας και των βασικών κανόνων της, την περίοδο ιδιαίτερα της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων, είδαμε τον εξευτελισμό του Κοινοβουλίου, όταν χρειαζόταν να παίρνει αποφάσεις πάνω σε ζητήματα και νόμους των 1000 σελίδων, που οι βουλευτές και οι υπουργοί έλεγαν δημοσίως ότι δεν τους είχαν διαβάσει», επεσήμανε και σημείωσε πως αυτή η στάση του Κοινοβουλίου διαμόρφωσε μια κουλτούρα ότι έχουμε μια Κυβέρνηση, ο Βουλευτής υπακούει στην Κυβέρνησή του και δεν έχει τον ρόλο που το ίδιο το Σύνταγμα του λέει, δηλαδή να ελέγχει την Κυβέρνηση.
Ο Καθηγητής συνέχισε λέγοντας πως από το 2019 όμως και μετά υπάρχουν φαινόμενα που οξύνουν ποιοτικά την κατάσταση, φαινόμενα όμως διαφορετικά ως προς τον χαρακτήρα του αυταρχισμού.
«Αυτό αποτυπώθηκε πολύ εντυπωσιακά με την αίσθηση που αποκομίσαμε πολύ γρήγορα ότι τα βασικά media, ουσιαστικά το τηλεοπτικό τοπίο ευθυγραμμίστηκε, συνέκλινε στην υποστήριξη της κυβέρνησης με έναν τρόπο πρωτοφανή από το ‘90 και μετά. 30 χρόνια που έχουμε ιδιωτική τηλεόραση, ποτέ δεν είδαμε αυτό το φαινόμενο. Ποτέ δεν είδαμε με τόσο εντυπωσιακό τρόπο οι ειδήσεις να μην είναι τίποτα άλλο, σε μεγάλο βαθμό, παρά κυβερνητική προπαγάνδα», επεσήμανε ο κ. Μαραντζίδης.
Οι υποκλοπές ανέδειξαν την υποβάθμιση της δημοκρατίας
Ο Καθηγητής μίλησε όμως και για το θέμα των υποκλοπών, υπογραμμίζοντας ότι το εν λόγω ζήτημα ανέδειξε όλο το βάθος της υποβάθμισης της δημοκρατίας.
«Ένας Πρωθυπουργός που παίρνει υπό την ευθύνη του σκληρούς μηχανισμούς όπως η ΕΥΠ. Αυτό δε γίνεται ποτέ. Είναι εξαιρετικά σπάνιο. Είναι σπάνιο και στις δικτατορίες. Τις μυστικές υπηρεσίες αποφεύγουν οι ηγέτες να τις έχουν υπό την ευθύνη τους. Πάντα είναι κάποιος άλλος. Θέλουν επαρκή απόσταση, γιατί εάν γίνει κάτι στραβό δε μπορεί να ταυτιστεί ο ηγέτης, ο Πρωθυπουργός, ο Πρόεδρος μιας χώρας με αυτό το στραβό με αυτό τον σκοτεινό κόσμο. Εδώ είδαμε έναν Πρωθυπουργό όχι μόνο να αναλαμβάνει τις υπηρεσίες πληροφοριών υπό την ευθύνη του, αλλά ταυτοχρόνως να αλλάζει και το νομικό πλαίσιο που όριζε τα κριτήρια ορισμού του Διοικητή της ΕΥΠ ή το νομικό πλαίσιο εάν οι πολίτες μπορούν να μάθουν εάν παρακολουθούνται ή όχι», επεσήμανε ο κ. Μαραντζίδης, λέγοντας παράλληλα ότι δεν πιστεύει ότι ο Πρωθυπουργός αποφασίζονταν την ευθύνη της ΕΥΠ στο πρόσωπό του προέβη σε παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων του.
Ωστόσο, ο ίδιος σχολίασε ότι σε μια στοιχειώδη δημοκρατία ο Πρωθυπουργός θα είχε παραιτηθεί την επόμενη ημέρα, όχι επειδή γνωρίζει.
Η Δικαιοσύνη δείχνει υπερβολικά φοβισμένη και συγκρατημένη
Παράλληλα, αναφέρθηκε και στον χειρισμό του θέματος από την Δικαιοσύνη, σχολιάζοντας ότι «η Δικαιοσύνη όχι απλά δείχνει υπερβολικά αργή αλλά υπερβολικά φοβισμένη και συγκρατημένη. Η παραίτηση του υπευθύνου του Πρωθυπουργού δεν θα ήταν μόνο μία συμβολική πράξη δεν θα είχε έναν χαρακτήρα ηθικής της πολιτικής και ηθικής της δημοκρατίας. Έχει και έναν λειτουργικό χαρακτήρα. Δεν διευκολύνεται έτσι η δικαιοσύνη και ένας από τους λόγους που στις δημοκρατίες η παραίτηση λειτουργεί σε τέτοιες περιπτώσεις ως επιτακτική ανάγκη, είναι ακριβώς αυτή. Ότι θέλουμε να διευκολύνουμε τη δικαιοσύνη να ρίξει άπλετο φως σε μια ιστορία σκοτεινή».
Επεσήμανε ακόμη πως η Επιτροπή Διαφάνειας της Βουλής που συνήλθε μερικές εβδομάδες αργότερα από την δημοσιοποίηση του σκανδάλου και κάλεσε μάρτυρες, δεν κάλεσε τον Πρωθυπουργό, γιατί πλειοψηφία στην Επιτροπή είπε ότι ο Πρωθυπουργός δεν χρειάζεται να κληθεί.
«Μα πως δεν χρειάζεται να κληθεί ο άμεσα προϊστάμενος της υπηρεσίας; Μοιάζει λίγο παράδοξο να έχει παραιτηθεί ο Διοικητής της ΕΥΠ, ο κ. Δημητριάδος, από το γραφείο του πρωθυπουργού, υπεύθυνος για την υπόθεση αυτή και ο υπεύθυνος εκ του νόμου, που ο ίδιος τον άλλαξε, δηλαδή ο Πρωθυπουργός να μην έχει κληθεί. Καταλαβαίνουμε όλοι ότι αυτό έγινε για λόγους προφύλαξης του Πρωθυπουργού και της εικόνας του. Όμως αυτό όταν συμβαίνει, αμφισβητείται ότι είναι δημοκρατία», σημείωσε.
Τέλος ανέφερε ότι ποτέ άλλοτε δεν παρακολουθούνταν τόσοι πολλοί, ούτε καν το ’50 στην εποχή του παρακράτους και την επομένη του Εμφυλίου. «Το 2021 παρακολουθούνταν 15.500 κινητά τηλέφωνα. Έχει υπολογιστεί από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ότι για κάθε κινητό που παρακολουθούνταν, ότι παρακολουθούνται 40 άνθρωποι. Μισό εκατομμύριο και βάλε παρακολουθούνται από τους μηχανισμούς της ΕΥΠ για λόγους εθνικής ασφάλειας. Μα στα σοβαρά μπορεί να πιστέψει ότι υπάρχουν 500.000 άνθρωποι δυνάμει απειλές της εθνικής ασφάλειας στην Ελλάδα; Αυτό δεν υπήρχε ούτε το ‘ 50 την εποχή του παρακράτους και την επομένη του Εμφυλίου Πολέμου. Το 2004 χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων όπου ήρθαν ξένες αποστολές κτλ παρακολουθούνταν λιγότεροι από 1000», επεσήμανε ο ίδιος και κατέληξε τονίζοντας ότι βρισκόμαστε σε μια πολύ ανησυχητική στιγμή για τη δημοκρατία και μια δημοκρατία μπορεί να παύσει να είναι δημοκρατία με έναν πιο αργό, πιο αθόρυβο και πολύπλοκο τρόπο από αυτόν που γνωρίζαμε, όπως την επιβολή και τα τανκς.
«Δεν γίνεται σε μια μέρα, δεν θα βγει ένα τανκς, αλλά είναι πολύ πιο αργό, αθόρυβο, πολύπλοκο, αλλά όταν θα φτάσουμε στο τέλος αυτής της διαδρομής θα είναι εξίσου δραματικό ως προς το μέγεθος, που θα έχουν δεθεί πισθάγκωνα οι δημοκρατικοί θεσμοί», υπογράμμισε.
