Ως πρωτοπόρο χαρακτηρίζουν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Μαγνησίας τον Βόλο στους εργατικούς αγώνες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφορμή και την Πρωτομαγιά κάνουν ένα ιστορικό αφιέρωμα- ανασκόπηση των σημαντικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στην πόλη.
Η ανάρτηση των ΓΑΚ Μαγνησίας
Η 1η Μαΐου, ως γνωστό, συμβολίζει τη διεκδίκηση των εργατών και εργαζομένων για καλύτερες συνθήκες εργασίας. Ο εορτασμός της καθιερώθηκε το 1886, όταν η εργατική τάξη στις ΗΠΑ έδωσε μια από τις πιο σκληρές μάχες για την καθιέρωση του 8ωρου. Η μεγάλη απεργία των εργατών του Σικάγου την Πρωτομαγιά του 1886 είχε τραγική κατάταξη με θύματα και τιμωρία των υποκινητών της εξέγερσης. Τρία χρόνια αργότερα, στις 14 Ιουλίου 1889, στο Παρίσι η ιδρυτική συνέλευση της Δεύτερης Διεθνούς, στην οποία μετέβη 391 αντιπρόσωποι συνδικάτων από 20 χώρες, αποφάσισε την καθιέρωση της πρωτομαγιάς ως παγκόσμιας ημέρας της εργατικής τάξης.
Στην Ελλάδα η Εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε για πρώτη φορά την Κυριακή 2 Μαΐου 1893 στο Παναθηναϊκό Στάδιο με διοργανωτή τον Σταύρο Καλλέργη. Τον επόμενο χρόνο επαναλήφθηκε ο εορτασμός ενωτικά από όλες τις προοδευτικές δυνάμεις της εποχής και με ομιλητές τους γνωστούς διανοούμενους της εποχής Πλάτωνα Δρακούλη, Σταύρο Καλλέργη, Ευάγγελο Μαρκαντωνάτο και Δ. Γραμματικό.
Μετά από μακρά σιωπή, το 1911, χρονιά μεγάλων απεργιακών κινητοποιήσεων, γιορτάστηκε και πάλι η Εργατική Πρωτομαγιά με την πρωτοβουλία του Ν. Γιαννιού στο Μετς και κεντρικό σύνθημα «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση και 8 ώρες ύπνο». Τον ίδιο χρόνο στη Θεσσαλονίκη η «Φεντερασιόν» ανέλαβε τη διοργάνωση της Εργατικής Πρωτομαγιάς, κατά την οποία έγιναν συλλήψεις από τις αστυνομικές δυνάμεις, όπως αυτή του πρωτεργάτη της Αβραάμ Μπεναρόγια, ενώ ο Βόλος συγκλονίστηκε από την πρωτοφανή δράση των καπνιστών στις 8 Φεβρουαρίου. Ο εορτασμός επαναλήφθηκε το 1912.
Η πόλη του Βόλου υπήρξε πρωτοπόρα στους εργατικούς αγώνες και ήδη από τα πρώτα χρόνια της ενσωμάτωσης της στο ελεύθερο ελληνικό κράτος οι εργαζόμενοι συσπειρώθηκαν σε σωματεία για λόγους αλληλεγγύης, διεκδίκησης και προώθησης των δικαιωμάτων τους. Από εδώ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1907 μέχρι το 1911 η εφημερίδα «Ο Εργάτης» με διευθυντή τον δικηγόρο Κώστα Ζάχο και συνεργάτες τους Τάκη Οικονομάκη, Δημήτρη Σαράτση, Α, Παπαναστασίου, Θρ. Πετμεζά, Κ. Τριανταφυλλόπουλο, Πλ. Δρακούλη, Κ. Χατζόπουλο, Γ. Χατζάκη κ.ά.
Στις 21 Ιουνίου 1914 εκδόθηκε ο νόμος 281 «περί σωματείων», με τον οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Ο νόμος, μεταξύ άλλων πρόβλεπε την υποχρέωση αναγνώρισης κάθε σωματείου από το Πρωτοδικείο της περιφέρειάς του. Παράλληλα τα διέκρινε σε «αλληλοβοηθητικά», επαγγελματικά, φιλανθρωπικά, πολιτιστικά, πολιτικά, ψυχαγωγικά, καλλιτεχνικά κ.λπ. και πρόβλεπε την ακριβή διαδικασία σύστασης και οργάνωσής τους (ΦΕΚ 171/Α΄, 25.06.1914, σ. 893-899). Στο Πρωτοδικείο Βόλου, που μας ενδιαφέρει εδώ, υπάρχει Ευρετήριο των Αναγνωρισμένων Σωματείων, ενώ στα Γ.Α.Κ. Η Μαγνησίας έχει κατατεθεί από το Πρωτοδικείο η Σειρά «Σωματεία» από το 1933 μέχρι το 1970, όπου περιέχονται για τα ιδρυθέντα ή τροποποιημένα σωματεία κάθε χρόνου η ιδρυτική πράξη και τα ιδρυτικά μέλη, το καταστατικό ή οι εκάστοτε τροποποιήσεις του, η πολιτική του Πρωτοδικείου για την αναγνώριση του.
Η έλευση πολύ μεγάλου αριθμού προσφύγων, ιδίως την περίοδο 1922-1924, πρόσφερε στις επιχειρήσεις του Βόλου φθηνά εργατικά χέρια, αλλά παράλληλα η αγωνιστική δύναμη των νεοφερμένων ενίσχυσε το υπάρχον εργατικό κίνημα της πόλης.
Τον Μάιο του 1936, επί δικτατορίας Ιωάννη Μεταξά, η χώρα συντάσσεται από μεγάλες απεργίες. Στον Βόλο πρωτοστατούν τα δύο μεγάλα σωματεία καπνεργατών της πόλης, η «Αναγέννηση» και η «Ομόνοια», και ακολουθούν οι καραγωγοί, οι φορτοεκφορτωτές, οι τυπογράφοι, οι εργάτες του Τσαλαπάτα, οι εργάτες του Σταματόπουλου και του Μπένη κ.ά. Στις 13 Μαΐου πραγματοποιήθηκε πανεργατική απεργία αλληλεγγύης, με αφορμή τα αιματηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης, καθώς και ογκώδες συλλαλητήριο. Οι απεργίες συνεχίστηκαν όλο τον μήνα, με τα σωματεία κλωστοϋφαντουργών των εργοστασίων Παπαγεωργίου και Μουρτζούκου, των εργατών μετάλλου όλων των σιδηροβιομηχανιών της πόλης. Στη μεγάλη πορεία της 2ας Ιουνίου 1936 έπεσε νεκρός ο 30χρονος ραπτεργάτης Ν. Μπουμπαγιατζής από τη Νέα Ιωνία, και τραυματίστηκαν έξι ακόμη.
Η δικτατορία του Μεταξά φρόντισε για τη διάλυση επίφοβων για το καθεστώς σωματείων (πολλές όμως είχαν αρχίσει ήδη από το 1935), ενώ παράλληλα συστάθηκαν νέα σωματεία με τη συμμετοχή των εργοδοτών, για τον έλεγχο του εργατικού κινήματος.
Να θυμίσουμε εδώ και τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944, όταν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής έγινε η ομαδική εκτέλεση 200 κρατουμένων από τις δυνάμεις Κατοχής, η πλειοψηφία των πολιτικών κρατούμενων της περιόδου 1936-1941, που λόγω της αριστερής τους ιδεολογίας. παραδόθηκαν στους κατακτητές από την ελληνική κυβέρνηση.
Στη διάρκεια της επτάχρονης Χούντας των συνταγματαρχών καταγράφεται επίσης συστηματική διάλυση εργατικών σωματείων και συλλόγων, τα οποία θεωρήθηκαν επικίνδυνα για το καθεστώς.
Για το αφιέρωμα οι ιθύνοντες ανέτρεξαν στις αρχειακές συλλογές των Γ.Α.Κ. Μαγνησίας και δημοσιεύουν χαρακτηριστικά αρχειακά τεκμήρια που απασχολούν εργαζόμενους και τα σωματεία τους ως ελάχιστο φόρο τιμής στις αγωνίες και στους αγώνες τους.
Για το αρχειακό αυτό αφιέρωμα συνεργάστηκαν οι Αννίτα Πρασσά, Αγγελική Νικολάου, Άλκηστις Σανιδά και Θανάσης Μπέτας. Σημειώνεται ότι τις λεζάντες των αρχειακών τεκμηρίων και τη βιβλιογραφία μπορεί να τη δει κανείς στην ανάρτηση των ΓΑΚ στα κοινωνικά δίκτυα.
