Γράφει ο Ελευθέριος Χρ. Σολιδάκης
Πρόεδρος της Κρητικής Αδελφότητας Βόλου «Το Αρκάδι»
“Ετότες την απόφαση ο Γιαμπουδής την παίρνει
κι όλους στα μπαρουτάσκαγα που φύλαγαν τσι φέρνει.
Κι ερώτηξένε δυνατά: «Νεκροί γ-ή σκλαβωμένοι;
Ένα απ’ τα δυο ’ναι σήμερο απού μας απομένει».
Κι όλοι φωνιάξαν τότεσάς: «Καλλιά νεκροί στον Άδη
παρά να πει ο Ιμπραήμ πως ’πάτησε ντ’ Αρκάδι».
Σαν τη λαμπάδα εκέντησε ντ’ Αρκάδι απ’ άκρη σ’ άκρη
κι ο Ψηλορείτης έβγαλε του θαυμασμού το δάκρυ.”
Συμπληρώνονται φέτος 160 χρόνια από το Ολοκαύτωμα της Ιεράς Μονής Αρκαδίου. Εκεί όπου η ιστορία συναντήθηκε με τον θρύλο και η θυσία έγινε παρακαταθήκη ενός ολόκληρου λαού. Εκατόν εξήντα χρόνια από την ημέρα που το μοναστήρι του Ρεθύμνου απέκτησε μια θέση όχι μόνο στην ιστορία της Κρήτης, αλλά και στη συνείδηση όσων αναγνωρίζουν την ελευθερία ως υπέρτατο ανθρώπινο αγαθό. Όπως τα Ψαρά και το Μεσολόγγι, το Αρκάδι υπενθυμίζει πως ορισμένα γεγονότα ξεπερνούν το στρατιωτικό τους αποτέλεσμα και γίνονται ηθικά ορόσημα.
Η Κρήτη του 1866 ζει μία ακόμη μεγάλη εξέγερση ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, με βαθύ πόθο την απελευθέρωση και την Ένωση με την Ελλάδα. Η Μονή Αρκαδίου, τόπος πίστης και πνευματικής καλλιέργειας, μετατρέπεται σε καταφύγιο αμάχων και προπύργιο των επαναστατών. Πίσω από τα τείχη της βρίσκονται περίπου 960 άνθρωποι. Λίγες εκατοντάδες είναι οπλισμένοι· οι υπόλοιποι είναι γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι. Με τον ηγούμενο Γαβριήλ Μαρινάκη και τον φρούραρχο Ιωάννη Δημακόπουλο, οι πολιορκημένοι γνωρίζουν πως αντιμετωπίζουν υπέρτερες δυνάμεις, αλλά επιμένουν να αντιστέκονται.
Στις 8 και 9 Νοεμβρίου, η Μονή συγκλονίζεται από τις οβίδες και τις αλλεπάλληλες επιθέσεις. Όταν η πύλη παραβιάζεται και οι επιτιθέμενοι εισβάλλουν, η τραγωδία κορυφώνεται στην πυριτιδαποθήκη. Η ανατίναξή από τον Κωστή Γιαμπουδάκη γίνεται η δραματική σφραγίδα της Κρητικής Εθελοθυσίας. Πίσω όμως από το ηρωικό σύμβολο προβάλλουν οι μανάδες, τα παιδιά, οι αγωνιστές, οι οικογένειες που χάθηκαν μέσα στις φλόγες. Δεν ήταν μια αφηρημένη ηρωική πράξη. Ήταν η κορύφωση μιας βαθιά ανθρώπινης δοκιμασίας, με τον φόβο της αιχμαλωσίας, τον πόνο του αποχωρισμού και το τρομερό βάρος της τελευταίας απόφασης.
Το Αρκάδι δεν έφερε αμέσως την ελευθερία στην Κρήτη. Η θυσία του, όμως, συγκλόνισε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και έδωσε διεθνή φωνή στο κρητικό ζήτημα. Ο Βίκτωρ Ουγκώ, υπερασπιζόμενος τον αγώνα των Κρητών, έγραψε:
«Μια τρομερή επέμβαση, η έκρηξη, στυλώνει τους νικημένους, η αγωνία γίνεται θρίαμβος, κι’ αυτό το ηρωικό ταπεινό μοναστήρι, που πολέμησε σαν κάστρο, πεθαίνει σαν ένα ηφαίστειο. Δεν είναι μονάχα τα Ψαρά επικά, μήτε το Μεσολόγγι τρανό».
Ο δρόμος προς την ελευθερία παρέμενε μακρύς και θα ολοκληρωνόταν με την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913.
Εκατόν εξήντα χρόνια μετά, η αξία του Αρκαδίου δεν βρίσκεται μόνο στον ηρωισμό εκείνης της στιγμής, αλλά και σε όσα μας καλεί να υπερασπιζόμαστε σήμερα. Η ελευθερία δεν είναι δεδομένη. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η πίστη, η αλληλεγγύη και η ενότητα δεν μπορούν να είναι απλώς λέξεις επετειακών λόγων. Η ιστορική μνήμη αποκτά νόημα όταν μετατρέπεται σε γνώση, ευθύνη και στάση ζωής. Όταν διδάσκουμε στις νέες γενιές όχι μόνο πώς χάθηκαν εκείνοι οι άνθρωποι, αλλά και για ποια ιδανικά αγωνίστηκαν.
Για την Κρητική Αδελφότητα Βόλου «Το Αρκάδι», με ιστορία μεγαλύτερη του ενός αιώνα, αυτή η ευθύνη είναι διπλή. Το όνομα του συλλόγου μας δεν είναι ένας απλός τίτλος. Είναι δεσμός με τη γενέθλια γη, τιμή στους προγόνους και χρέος προς τα παιδιά μας. Να γνωρίσουν την Κρήτη μέσα από τους αγώνες, τις θυσίες, το ήθος και την ακατάλυτη επιθυμία της για ελευθερία.
Στις πέτρες της Μονής ο χρόνος άφησε τα σημάδια του, δεν κατάφερε όμως να σβήσει το μήνυμα του Αρκαδίου. Σήμερα χρέος μας είναι να παραδώσουμε αυτή την παρακαταθήκη ακέραιη στις επόμενες γενιές. Να μην αφήσουμε τη θυσία να γίνει απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο, αλλά να κρατήσουμε το Αρκάδι ζωντανό στη μνήμη και ακατάλυτο στις αξίες του.
Αιωνία τους η μνήμη.
