Ας ξεκινήσουμε ξεκαθαρίζοντας τι ακριβώς είναι η δυσλεξία. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να διασαφηνίσουμε είναι ότι δεν σχετίζεται με τη νοητική αναπηρία, ούτε επηρεάζει τον δείκτη νοημοσύνης με κανέναν τρόπο.
Η δυσλεξία είναι μια εξελικτική διαταραχή των ακαδημαϊκών δεξιοτήτων. Με πιο απλά λόγια, πρόκειται για μια ειδική μαθησιακή δυσκολία που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο κάποιοι άνθρωποι επεξεργάζονται τον γραπτό λόγο —δηλαδή την ανάγνωση και τη γραφή. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δυσλεξία δεν παρουσιάζει δυσκολίες στον προφορικό λόγο, παρά μόνο στον γραπτό. Σας φαίνεται βαρετό; Αντιθέτως, έχει τεράστιο ενδιαφέρον! Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ένα δυσλεκτικό άτομο: «Είναι σαν να είσαι ένα τρισδιάστατο άτομο σε έναν μονοδιάστατο κόσμο!»
Ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση με πολυποίκιλα συμπτώματα. Σύμφωνα με σύγχρονες έρευνες, ο εγκέφαλος ενός δυσλεκτικού παιδιού λειτουργεί διαφορετικά από εκείνον ενός παιδιού τυπικής ανάπτυξης. Προσέξτε, όμως: δεν λειτουργεί ούτε καλύτερα ούτε χειρότερα, απλώς διαφορετικά! Είναι σαν να συγκρίνουμε ένα αυτοκίνητο με μια μοτοσικλέτα. Είναι και τα δύο μέσα μεταφοράς, αλλά το καθένα απαιτεί εντελώς διαφορετικές δεξιότητες οδήγησης.
Πόσο συχνή είναι; Υπολογίζεται ότι περίπου το 1-3% του πληθυσμού εμφανίζει δυσλεξία, επηρεάζοντας εξίσου άνδρες και γυναίκες. Τα αίτια της είναι καθαρά νευρολογικά και, ως επί το πλείστον, κληρονομικά —κάτι που τη διαφοροποιεί εντελώς από τις γενικές μαθησιακές δυσκολίες.
Τα βασικά συμπτώματα
Τα κυριότερα σημάδια που πρέπει να μας κινητοποιήσουν είναι:
• Δυσκολία στην ανάγνωση και τη ροή του λόγου
• Δυσκολία στη γραφή και τη διατύπωση
• Έντονη ανορθογραφία
• Δυσκολίες στην οφθαλμοκίνηση
• Διάσπαση προσοχής
• Διαταραχή στον προσανατολισμό
Από την υποψία στη διάγνωση
Όταν ένας γονέας ή ένας εκπαιδευτικός παρατηρήσει αυτά τα συμπτώματα, είναι σημαντικό να κινητοποιηθεί. Φυσικά, η διάγνωση δεν είναι μια απλή υπόθεση. Πρέπει να γίνεται από μια διεπιστημονική ομάδα ειδικών (παιδοψυχιάτρους, λογοθεραπευτές, ειδικούς παιδαγωγούς), οι οποίοι θα αξιολογήσουν σφαιρικά τις ικανότητες και τις αδυναμίες του παιδιού.
Στη χώρα μας, η δημόσια και δωρεάν δομή στην οποία μπορούν να απευθυνθούν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί είναι τα ΚΕΔΑΣΥ (Κέντρα Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης). Στόχος τους είναι η υποστήριξη των μαθητών και η εξασφάλιση μιας ισότιμης εκπαίδευσης. Καθώς κάθε σχολική μονάδα ανήκει σε ένα αρμόδιο ΚΕΔΑΣΥ, οι γονείς μπορούν να ζητήσουν πληροφορίες απευθείας από το σχολείο του παιδιού τους.
Θεραπεύεται;
Στο συχνό ερώτημα αν η δυσλεξία «θεραπεύεται» ή εξαλείφεται, η απάντηση είναι όχι. Η δυσλεξία δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται ένας ισόβιος «φίλος» μας. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική. Επιτρέπει στο άτομο να δεχθεί πρώιμη παρέμβαση με εξειδικευμένα, προσαρμοσμένα προγράμματα, ενώ παράλληλα του προσφέρεται η απαραίτητη ψυχολογική υποστήριξη.
Οι εκπαιδευτικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται βασίζονται κατά κύριο λόγο σε πολυαισθητηριακά και ακουστικά μέσα. Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν είναι μόνοι τους σε αυτό το ταξίδι, αρκεί να εμπιστευτούν έγκαιρα τους ειδικούς.
Τελικά, είναι πρόβλημα;
Απαντώντας λοιπόν στο αρχικό μας ερώτημα: Όχι, η δυσλεξία δεν είναι πρόβλημα. Γίνεται όμως εμπόδιο μόνο όταν αγνοείται. Με τη σωστή προσέγγιση, την έγκαιρη διάγνωση και τη συμβουλευτική υποστήριξη των γονέων, το άτομο μπορεί να μεγαλουργήσει.
Άλλωστε, η ιστορία είναι γεμάτη από σπουδαία, δημιουργικά μυαλά που είχαν δυσλεξία. Ανάμεσά τους ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Πάμπλο Πικάσο, ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ, ο Τζον Λένον και η Αγκάθα Κρίστι. Άνθρωποι που δεν άφησαν τον «μονοδιάστατο κόσμο» να περιορίσει τη δική τους, τρισδιάστατη σκέψη!
