Του Δημητρίου Χριστοδούλου – Χωροτάκτη Μηχανικού, Αντιπροέδρου της ΕΜΔΥΔΑΣ Μαγνησίας
Η πρόσφατη εξάρθρωση του εγκληματικού κυκλώματος σε Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) της Αττικής δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Για όσους από εμάς βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή της δημόσιας διοίκησης και του τεχνικού κλάδου, αποτελεί την οδυνηρή επιβεβαίωση μιας χρόνιας παθογένειας. Η σύσταση εγκληματικής οργάνωσης με δομή, διακριτούς ρόλους και «ταρίφα» για την τακτοποίηση πολεοδομικών αυθαιρεσιών πληγώνει βαθιά το κύρος των χιλιάδων έντιμων δημόσιων υπαλλήλων και μηχανικών. Όμως, η οργή πρέπει να δώσει τη θέση της στην ανάλυση των αιτιών. Η διαφθορά δεν είναι απλώς ζήτημα «επίορκων ατομικοτήτων»· είναι προϊόν ενός συστήματος που την ανέχεται και, συχνά, την εκτρέφει.
- Το «Δάσος» της Πολυνομίας: Το ιδανικό περιβάλλον για τη διαφθορά
Ως ΕΜΔΥΔΑΣ έχουμε τονίσει επανειλημμένα ότι το πρώτο και βασικότερο όπλο στα χέρια των επίδοξων εκβιαστών είναι η πολυνομία, η ασάφεια και η αλληλοεπικάλυψη της πολεοδομικής νομοθεσίας.
Στην Ελλάδα, η έκδοση μιας οικοδομικής άδειας ή η ερμηνεία ενός πολεοδομικού κανόνα μπορεί να μετατραπεί σε λαβύρινθο. Όταν οι νόμοι είναι ασαφείς και επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες, η εξουσία του υπαλλήλου ή του ελεγκτή μεγεθύνεται αυθαίρετα. Η ασάφεια γεννά τη «συναλλαγή». Αν ο πολίτης ή ο επενδυτής νιώθει ότι η δουλειά του εξαρτάται από την προσωπική ερμηνεία ενός προσώπου, γίνεται ευάλωτος στον εκβιασμό. Η απλοποίηση, η κωδικοποίηση της νομοθεσίας και η ψηφιοποίηση χωρίς «παράθυρα» είναι η μόνη απάντηση για να στερέψει η πηγή της αυθαιρεσίας.
- Η Πολιτική Διάσταση, οι «Γέφυρες» και οι Ευθύνες του ΤΕΕ
Το συγκεκριμένο σκάνδαλο στην Αττική αποδεικνύει περίτρανα ότι η διαφθορά έχει βαθιές πολιτικές και συστημικές ρίζες. Δεν μιλάμε για απομονωμένους υπαλλήλους, αλλά για ένα πλέγμα που ακουμπά το πολιτικό σύστημα:
- Πολιτικές σχέσεις και διορισμοί: Η αποκάλυψη συγγενικών δεσμών με πολιτικά πρόσωπα και, κυρίως, η πορεία της φερόμενης ως «εγκεφάλου» –ιδιώτη μηχανικού που διορίστηκε Γενική Γραμματέας Δήμου από τον οικείο Δήμαρχο και τοποθετήθηκε Πρόεδρος στην Αρχιτεκτονική Επιτροπή– δείχνει πώς οι θέσεις εξουσίας χρησιμοποιούνται ως «προγεφυρώματα» για την εξυπηρέτηση συμφερόντων.
- Οι ευθύνες του ΤΕΕ: Εδώ αναδεικνύεται η τεράστια ευθύνη του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ). Ποιος ελέγχει τους ιδιώτες μηχανικούς που εμπλέκονται σε τέτοια κυκλώματα; Τι κάνουν τα πειθαρχικά συμβούλια; Είναι κοινό μυστικό ότι οι ρυθμοί απονομής δικαιοσύνης στα πειθαρχικά όργανα των επιμελητηρίων είναι συχνά απελπιστικά αργοί, και οι ποινές «χάδια» σε σχέση με τη ζημιά που προκαλείται στο επάγγελμα. Το ΤΕΕ οφείλει να καθαρίσει το σπίτι του, αποβάλλοντας άμεσα και οριστικά όσους χρησιμοποιούν την ιδιότητα του μηχανικού για εγκληματικές δραστηριότητες.
- Η Διαφθορά στο Δημόσιο: Η Ευρωπαϊκή Πραγματικότητα
Η διαφθορά δεν είναι ελληνικό προνόμιο, αλλά στην πατρίδα μας παίρνει χαρακτηριστικά δομικής κρίσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς (CPI) της Διεθνούς Διαφάνειας αλλά και των επίσημων εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου (Rule of Law Report):
- Η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά στις χαμηλές θέσεις μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (συνήθως στις τελευταίες θέσεις μαζί με χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Ουγγαρία). Επίσης στην τελευταία έκθεση της Διεθνούς Διαφάνειας (για το 2024/2025), η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στην 59η θέση παγκοσμίως, εμφανίζοντας κάμψη στους δείκτες κράτους δικαίου.
- Το οικονομικό κόστος της διαφθοράς στην ΕΕ αποτιμάται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, στερώντας πόρους από την υγεία, την παιδεία και τις υποδομές.
- Στην ΕΕ, οι χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά διαφθοράς (π.χ. Δανία, Φινλανδία) δεν βασίζονται στην «καλή πίστη», αλλά σε αυστηρά συστήματα ελέγχου, διαφάνειας και, κυρίως, στην ανεξαρτησία των ελεγκτικών μηχανισμών από την πολιτική εξουσία.
- Προτάσεις για την Αντιμετώπιση: Ώρα για Ριζικές Τομές
Για να χτυπηθεί το κακό στη ρίζα του, δεν αρκούν οι επικοινωνιακές συλλήψεις κατόπιν εορτής. Απαιτούνται θεσμικά αντίδοτα:
- Υποχρεωτική Εναλλαγή Θέσεων (Rotation): Είναι μια δοκιμασμένη διεθνώς πρακτική που πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα. Η παραμονή των ίδιων προσώπων σε «θέσεις-κλειδιά» και θέσεις ευθύνης (όπως διευθυντές ΥΔΟΜ, προϊστάμενοι ελέγχου, μέλη επιτροπών) για πολλά χρόνια δημιουργεί στεγανά, «πιάτσες» και σχέσεις εξάρτησης. Η υποχρεωτική εναλλαγή ανά τακτά χρονικά διαστήματα (π.χ. ανά 3ετία) σπάει τις τοπικές κλίκες και δυσκολεύει τη δημιουργία σταθερών εγκληματικών δικτύων.
- Ψηφιοποίηση και Κατάργηση της Φυσικής Επαφής: Όλες οι διαδικασίες πρέπει να γίνονται ηλεκτρονικά, με τυχαία κατανομή των φακέλων σε ελεγκτές από άλλες περιοχές, ώστε να μην γνωρίζει ο ελεγχόμενος ποιος τον ελέγχει.
- Θωράκιση και Στελέχωση των ΥΔΟΜ: Η υποστελέχωση των υπηρεσιών οδηγεί σε καθυστερήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν το έδαφος για το «γρηγορόσημο». Χρειαζόμαστε μόνιμους, καλά αμειβόμενους και επιστημονικά καταρτισμένους δημόσιους υπαλλήλους, προστατευμένους από τις πιέσεις των τοπικών αρχόντων.
Ως Μηχανικοί του Δημοσίου ξεκαθαρίζουμε: Δεν θα επιτρέψουμε να τσουβαλιαστεί ο κόσμος της εργασίας και οι μαχόμενοι μηχανικοί του Δημοσίου με τις εγκληματικές συμμορίες. Η κάθαρση όμως απαιτεί σύγκρουση με τα πολιτικά γραφεία, σύγκρουση με τα ιδιωτικά συμφέροντα και ριζική αναδιοργάνωση των ελεγκτικών μηχανισμών. Το rotation, η απλοποίηση των νόμων, η δημιουργία ελεγκτικών οργανισμών και η αυστηρή στάση των πειθαρχικών οργάνων του ΤΕΕ δεν είναι πλέον επιλογές. Είναι όροι επιβίωσης της κοινωνίας και της αξιοπρέπειάς μας.
