Γράφεο ο Θρασύβουλος Μ. Σταυριδόπουλος πρώην Πρόεδρος Ο.Λ.Βόλου ΑΕ 2015-20218 (Υποναύαρχος Λ.Σ. ε.α., πτυχιούχος Παντείου Πανεπιστημίου Πολιτικών Επιστημών, απόφοιτος Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και Ναυτικής Σχολής Πολέμου, Μέλος Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, Συντονιστής του Τμήματος Ναυτιλίας και Νησιωτικότητας)
Το άρθρο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Νεκτάριου Σαντορινιού
Ας θυμηθούμε για μια ακόμη φορά τι είναι και τι σημαίνει «Νησιωτικότητα» και «Νησιωτική Πολιτική», γιατί η σημερινή κυβέρνηση από την πρώτη μέρα που μπήκε στο Μαξίμου το 2019 κάνει ότι μπορεί να μας «εθίσει» στη δική της παράλογη πολιτική λογική, που αγνοεί εσκεμμένα την πραγματικότητα όταν δεν της ταιριάζει, αφού ακολουθεί πιστά το γκεμπελικό δόγμα «η πραγματικότητα είναι χρήσιμη μόνο όταν και εφόσον εξυπηρετεί τους σκοπούς μας, εάν δεν τους εξυπηρετεί τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα».
Η «Νησιωτικότητα» – σύμφωνα με τις διακηρυγμένες αρχές της Ε.Ε. και την σχετική Έκθεση της Βουλής των Ελλήνων – ορίζεται ως μια μόνιμη γεωγραφική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την απομόνωση και την απόσταση από την ηπειρωτική χώρα και από το φυσικό εμπόδιο της θάλασσας ως προς την πρόσβαση. Αναγνωρίζεται ως ένα ειδικό χαρακτηριστικό που συνεπάγεται διαρθρωτικά μειονεκτήματα, επηρεάζοντας την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των περιοχών αυτών, γεγονός που δημιουργεί ανισότητες.
Χαρακτηριστικά – Επιπτώσεις:
• Μόνιμα Φυσικά Εμπόδια: Απομόνωση λόγω της θάλασσας και των καιρικών συνθηκών, τα οποία αποτελούν το κύριο χαρακτηριστικό στοιχείο.
• Οικονομικές Επιπτώσεις: Το υψηλότερο κόστος μεταφορών, η περιορισμένη πρόσβαση σε αγορές και υπηρεσίες, ειδικά προβλήματα ως προς την περίθαλψη και τις άμεσες ιατρικές υπηρεσίες, την παιδεία, τα έντονα φυσικά φαινόμενα λόγω της κλιματικής κρίσης.
• Πολιτική Συνοχής: Για όλους τους παραπάνω λόγους τόσο η Ε.Ε. όσο και η Ελληνική Πολιτεία αναγνωρίζουν τη Νησιωτικότητα σε σχέση με τις πολιτικές συνοχής, που αυτό σημαίνει εφαρμογές πολιτικών με στόχο την άμβλυνση των ανισοτήτων μέσω ειδικών προγραμμάτων, ώστε οι νησιωτικοί πληθυσμοί να υποστηριχθούν και για να παραμείνουν στις εστίες τους και να έχουν ποιότητα ζωής αντίστοιχου επιπέδου με τους κατοίκους της ηπειρωτικής χώρας.
Tα παραπάνω είναι και τα κύρια στοιχεία που συνθέτουν τη «Νησιωτική Πολιτική», που αποτελεί αντικείμενο αρμοδιότητας του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.
Όμως η παρούσα κυβέρνηση δεν ακολουθεί την ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής, δεν ασκεί μια ουσιαστική νησιωτική πολιτική με την ανωτέρω έννοια, γιατί δεν «βλέπει» τα νησιά μας ως τόπους διαβίωσης, ανάπτυξης, πολιτισμού και λειτουργίας των νησιωτικών κοινωνιών, που μάλιστα έχουν μια ιστορική συνέχεια χιλιετηρίδων από την εποχή του λίθου και του χαλκού μέχρι σήμερα, από τον πρώτο ευρωπαϊκό πολιτισμό των Κυκλάδων και της Μινωϊκής Κρήτης.
Η σημερινή κυβέρνηση ως Νησιωτικότητα θεωρεί ότι Νησιά = τουριστικοί προορισμοί και η αξιοποίησή τους συνίσταται αποκλειστικά στο να κτίζονται μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες ή να μεταλλάσσονται οι νησιωτικοί οικισμοί σε επιχειρήσεις Αirbnb. Λες κι η ζωή των νησιωτικών κοινωνιών περιορίζεται στους 6-7 μήνες τουριστικής κίνησης και οι νησιώτες υπάρχουν μόνο ως χρήσιμο εργαλείο «διατήρησης/συντήρησης» των τουριστικών μονάδων ανάμεσα στις τουριστικές περιόδους.
Σημεία ενδεικτικά του εσφαλμένου «μοντέλου» τουριστικής αξιοποίησης – ανάπτυξης, που αλλοιώνει την κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική «ύφανση» τους, αλλά και το φυσικό τους περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζει την αρχιτεκτονική τους υπόσταση και φυσιογνωμία, που συνδέεται με την ιστορική τους συνέχεια. Παράλληλα απειλεί να αφανίσει κυριολεκτικά μια συνέχεια άνθησης και ευημερίας της νησιωτικής μας Ελλάδας.
Διότι είναι αντίθετο με το ιστορικά επιτυχημένο «νησιωτικό μοντέλο», που χαρακτηρίζεται από την πρόβλεψη των αναγκών και την ανάπτυξη της τοπικής γεωργίας, αμπελουργίας, κτηνοτροφίας, τυροκομίας, αλιείας, ναυπηγικής και ναυτιλίας, της αξιοποίησης των ντόπιων πόρων για την οικοδόμηση, για την ύδρευση/άρδευση, για την εκμετάλλευση της αιολικής ενέργειας, αλλά και για την καλλιέργεια της παιδείας μαζί με την μετάδοση των γνώσεων μεταξύ των επαγγελματιών και των τεχνιτών, της μέριμνας για την ιατρική φροντίδα, όπως επίσης και της ανταλλαγής προϊόντων ή και υπηρεσιών με τις κοντινότερες νησιωτικές και ηπειρωτικές κοινωνίες. Ένα μοντέλο που εμπεριείχε τα πάντα, έως και τις κατάλληλες διατροφικές συνήθειες, προσαρμοσμένες στις εποχές και στα διαθέσιμα προϊόντα – η αναγνωρισμένη παγκοσμίως «μεσογειακή διατροφή» – το οποίο επέτρεψε να επιβιώσει και να αναπτυχθεί η νησιωτική Ελλάδα σε όλα τα επίπεδα, από την οικονομία μέχρι τον πολιτισμό, και να εκθρέψει ισχυρούς πληθυσμούς σε αριθμό κατοίκων και με αυτάρκεια.
Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμίσουμε ότι ήταν η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ που για πρώτη φορά θέσπισε το Μεταφορικό Ισοδύναμο το 2018 με το Νόμο 4551/2018 (ΦΕΚ Α’ 116), με σκοπό και στόχο την εξίσωση του κόστους μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων από/προς νησιά με το αντίστοιχο κόστος χερσαίων μεταφορών, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραπάνω ιδιαιτερότητες της νησιωτικής Ελλάδας και την σύγχρονη έννοια της Νησιωτικότητας και της Νησιωτικής Πολιτικής με τα κριτήρια της Ε.Ε. για να στηρίξει έμπρακτα τους νησιωτικούς πληθυσμούς της χώρας μας.
Όμως, μετά τις εκλογές του 2019 τα νησιά επανήλθαν στο έλεος του λάθους μοντέλου, με την αγαστή συνεργασία της κυβέρνησης και των προστατευόμενων «χορηγών» της. Έτσι οι κατασκευαστές χτίζουν αλόγιστα και χωρίς φραγμούς ξενοδοχεία και κατοικίες για Airbnb, οι εταιρείες της ενέργειας στήνουν όπου μπορούν και όπως – όπως ανεμογεννήτριες, η αγροτική γη τεμαχίζεται σε οικόπεδα προς «οικοδομική αξιοποίηση», η κτηνοτροφία, η τυροκομία, η αμπελουργία έχουν αρχίσει να περιορίζονται, ενώ ήδη έχει τεθεί στην κόκκινη ζώνη και η επαγγελματική αλιεία. Αλλοιώνονται και χάνονται τα χαρακτηριστικά των νησιών μας, διαρρηγνύεται ο κοινωνικός τους ιστός! Οι νησιώτες βεβαίως διαμαρτύρονται έντονα , αλλά …τώρα τους μίζερους θα ακούσει η κυβέρνηση?
Επιπρόσθετα, οι περιορισμένοι υδάτινοι πόροι των νησιών εξαντλούνται όλο και περισσότερο καθώς τους τουριστικούς μήνες ο πληθυσμός των νησιών στα περισσότερα υπερπολλαπλασιάζεται, ενώ το φυσικό πράσινο και τα δάση – όταν δεν καίγονται – συνήθως εύκολα αποχαρακτηρίζονται, χτίζονται και γενικώς καταστρέφονται, ενώ όταν καίγονται πολύ απλά αναδασώνονται με ανεμογεννήτριες, οι δε παραλίες ειδικά στα superlux νησιά μετατρέπονται σε κλειστά ιδιωτικά πολυτελή clubs, με τη γνωστή εικόνα των σερβιτόρων που κολυμπούν για να πάνε εγκαίρως την παραγγελία στους χαρούμενους τουρίστες… ώστε να πάρουν ένα καλό φιλοδώρημα! Για την ποιότητα ζωής των εργαζόμενων στην εστίαση και στα ξενοδοχεία κατά την τουριστική περίοδο είναι πασίγνωστο ότι ζουν σε κάτι τρισάθλιους χώρους, στοιβαγμένοι και υπό απερίγραπτα ανθυγιεινές συνθήκες!!!
Και ο ντόπιος πληθυσμός των νησιών γερνάει και αργοσβήνει, ενώ οι νέοι φεύγουν, τα σχολεία κλείνουν, η υπογεννητικότητα είναι πια το υπ΄ αριθμόν ένα πρόβλημα στα νησιά μας, όπου μέχρι πριν 2 δεκαετίες χρόνια ζούσε και εργαζόταν περίπου το 38 – 40% του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας. Ταυτόχρονα οι εκπαιδευτικοί, οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι δικαστικοί, τα στελέχη του Λ.Σ. και της ΕΛ.ΑΣ. και εν γένει οι δημόσιοι λειτουργοί που διορίζονται ή τοποθετούνται στα νησιά, αν δεν είναι ντόπιοι, δύσκολα μπορούν να βρουν στέγη να ενοικιάσουν για να μείνουν κι αν βρουν το ενοίκιο είναι δυσβάστακτο για το μισθό τους (ακόμα χειρότερα κι αν έχουν οικογένεια μαζί τους). Όσο για τους φοιτητές/τριες – σε όσα νησιά εξακολουθούν να λειτουργούν τα κατατρεγμένα από την κυβέρνηση Τμήματα των ΑΕΙ – αντιμετωπίζουν δυσκολία εύρεσης στέγης και υψηλά ενοίκια. Και παντού η τρομερή ακρίβεια έχει λυγίσει τους κατοίκους και τους εργαζόμενους στα νησιά.
Τα Νοσοκομεία και η κατάσταση του Εθνικού Συστήματος Υγείας στη νησιωτική Ελλάδα: υποστελεχωμένα από γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό, υποβαθμισμένα ως προς τα απαραίτητα μέσα και με τεράστια προβλήματα λειτουργίας και παροχής ικανοποιητικών ιατρικών υπηρεσιών, στέκονται χάρις στις υπεράνθρωπες προσπάθειες του λιγοστού Ιατρικού και Νοσηλευτικού προσωπικού.
Ας μην κοροϊδευόμαστε, όταν οι βασικοί θεμέλιοι λίθοι κάθε σύγχρονης κοινωνίας – Υγεία, Παιδεία, Εργασία, Πολιτισμός, Περιβάλλον– είναι στα τάρταρα, οι νησιωτικοί πληθυσμοί υποφέρουν και φυσικά οι νέοι φεύγουν τρέχοντας!
Αλλά, η κυβέρνηση δεν ανησυχεί, χρήμα και οι επενδύσεις έρχονται: Τούρκοι, Ισραηλίτες, Κινέζοι ως και Αζέροι και αρκετοί ακόμη αλλοδαποί επιχειρηματίες και ιδιώτες έχουν μυριστεί ευκαιρίες στα πανέμορφα (ακόμη) νησιά μας και αγοράζουν γη και κτίρια μαζικά… Και συγχρόνως τα λιμάνια και οι μαρίνες των νησιών πωλούνται σε τιμές ευκαιρίας!
Συμπερασματικά, απαιτείται άμεσα η χάραξη εθνικής πολιτικής για την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών και για την αναστροφή των αρνητικών επιπτώσεων του λάθους μοντέλου αξιοποίησης. Είναι πολιτική προτεραιότητα και εθνική και κοινωνική αναγκαιότητα. Εξάλλου υφίσταται θεσμική πρόβλεψη τόσο από το Ελληνικό Σύνταγμα, άρθρο 101, όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Δίκαιο με βάση το άρθρο 175 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης.
Σε αδρές γραμμές ένα πρόγραμμα άμεσων πολιτικών δράσεων που να περιλαμβάνει τουλάχιστον τα εξής:
• Επαναφορά της κανονικότητας στο Μεταφορικό Ισοδύναμο με επέκταση στους φοιτητές και δημόσιους λειτουργούς.
• Υγειονομικό ισοδύναμο με έμφαση στην πρόληψη, στην τηλεϊατρική και στην ενίσχυση του ΕΚΑΒ και στην παροχή κινήτρων προς γιατρούς και νοσηλευτές
• Στεγαστική πολιτική για εγκατάσταση/παραμονή νέων ζευγαριών και δημόσιων λειτουργών
• Ενίσχυση των πόρων της νησιωτικής αυτοδιοίκησης
• Στήριξη της νησιωτικής αγροτικής, κτηνοτροφικής, αλιευτικής παραγωγής
• Μελέτη – Πρόβλεψη – Κατασκευή και Ενίσχυση Έργων και Υποδομών για μεγάλες φυσικές καταστροφές και αναδάσωση καμένων δασών
• Μελέτη – Κατασκευή νέων λιμενικών υποδομών, όπου απαιτείται, και εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων λιμένων, τουριστικών μαρινών και αλιευτικών καταφυγίων
• Ρύθμιση της ακτοπλοϊκής αγοράς με σκοπό έλεγχο/μείωση της ακρίβειας του μεταφορικού κόστους που επιβαρύνει τους χρήστες των ακτοπλοϊκών υπηρεσιών (επιχειρήσεις και νοικοκυριά), την βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και την προστασία των εργαζομένων ναυτικών.
• Κίνητρα για την ενίσχυση των συνδυασμένων μεταφορών και πρόγραμμα συνδεσιμότητας των νησιών με δίκτυα τακτικών επικοινωνιών και υψηλών ταχυτήτων
• Κίνητρα για τη λειτουργία και ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων στα νησιά
Σε κάθε περίπτωση είναι χρήσιμη η επαναφορά και των ρυθμίσεων του Ν.4150/2013 για:
• Σύσταση Εθνικού Συμβουλίου Νησιωτικής Πολιτικής και
• Σύσταση του Ερευνητικού Ινστιτούτου Νησιωτικής Πολιτικής, ως ουσιαστικού μηχανισμού του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για την επιστημονική υποστήριξη χάραξης και αξιολόγησης της νησιωτικής πολιτικής.
Η εφαρμογή μιας σύγχρονης νησιωτικής πολιτικής είναι αναγκαίος όρος επιβίωσης για την Ελλάδα. Τα νησιά κι οι κάτοικοι τους δεν είναι το περιθώριο της χώρας, καθώς Ελλάδα χωρίς τη θάλασσα και τα νησιά μας δεν νοείται. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η προάσπιση των νησιών μας, η ενίσχυση του πληθυσμού και η παροχή ίσων ευκαιριών διαβίωσης και ανάπτυξης είναι αδιαπραγμάτευτες.
————————————————————————————-
i Συντάχθηκε από την αρμόδια Υποεπιτροπή Νησιωτικών και Ορεινών Περιοχών της Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών το 2016 επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ.
ii Με πρωτοβουλίες του αξέχαστου Νεκτάριου Σαντορινιού, του αγαπητού και μαχητικού Δωδεκανήσιου Βουλευτή και Υφυπουργού Ναυτιλίας, που τέτοιες μέρες, στις 13 Φεβρουαρίου 2023 μας άφησε…
iii Χαρακτηριστικό το πρόσφατο δημοσίευμα του Οικονομικού Ταχυδρόμου με τίτλο «Τουριστικές επενδύσεις: Το αντάρτικο των δήμων στις Κυκλάδες και η αντίδραση των ξενοδόχων»
https://www.ot.gr/2026/01/31/tourismos/touristikes-ependyseis-to-antartiko-ton-dimon-stis-kyklades-kai-i-antidrasi-ton-ksenodoxon/
iv Το παρακάτω πρόσφατο άρθρο Capital.gr αναφέρεται στο δημογραφικό πρόβλημα της Λέσβου με τίτλο: «Δημογραφική Βόμβα στη Λέσβο: Χωριά χωρίς παιδιά, σχολεία που κλείνουν» https://www.capital.gr/epikairotita/3971591/dimografiki-bomba-sti-lesbo-xoria-xoris-paidia-sxoleia-pou-kleinoun/
v Σχετικό το παρακάτω άρθρο από την Δημοκρατική της Ρόδου με τίτλο: «Η νησιωτικότητα εξελίσσεται σε δικαίωμα για λίγους»
https://www.dimokratiki.gr/31-01-2026/i-nisiotikotita-exelissete-se-dikeoma-gia-ligous/
vi Απτό παράδειγμα: στην τουριστική Αίγινα – δυο δρασκελιές από το λιμάνι του Πειραιά – οι 13.000 μόνιμοι κάτοικοι λένε το πόσιμο νερό νεράκι, καθώς ο αγωγός μεταφοράς του πόσιμου ύδατος υφίσταται συνεχείς ζημιές και βλάβες… και όλοι έχουν υποπτευθεί ότι μάλλον πρόκειται για εσκεμμένες δολιοφθορές, από γνωστούς κερδοσκόπους (υδροφόρες, συμβόλαια κλπ).
