Αυτό το Σάββατο στην εκπομπή του «Ράδιο Ένα 102,5», «Βιβλίο και Πολιτισμός» που επιμελείται και παρουσιάζει η Σοφία Νικολάου θα μιλήσουμε για τη λογοκρισία στις μέρες μας. Ψευδείς και αληθείς ειδήσεις είναι στη μόδα και η λογοκρισία καλά κρατεί στα ΜΜΕ. Λογοκρισία ορίζεται ως «η επιβολή ελέγχου και περιορισμών στη δημόσια έκφραση ιδεών και αντιλήψεων, όταν πιστεύεται πως έχουν το χαρακτήρα και τη δυνατότητα υπονόμευσης της κρατικής εξουσίας ή του ηθικού, πολιτικού και κοινωνικού συστήματος, τα οποία η κρατική εξουσία, ομάδες ατόμων ή συγκεκριμένα άτομα θεωρούν ως προορισμό τους να προστατεύσουν». Οπότε το σκοτεινό αλλά πολύ συναρπαστικό βιβλίο του Γάλλου συγγραφέα Paul Greveillac «Κόκκινες Ψυχές» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις είναι ένα βιβλίο που θα σας καθηλώσει καθώς η πλοκή του μιλά ακριβώς γι’ αυτό το θέμα την απίστευτη λογοκρισία -σε έντυπα και τέχνη- των μετασταλινικών χρόνων (που βέβαια ξεκίνησε από τον Στάλιν), στη Ρωσία, όμως πιστεύω ότι η Ρωσία είναι μόνο η αφορμή για να μιλήσει ο συγγραφέας για την εξουσία και τη λογοκρισία μια και σύμφωνα με τον Γκλαβίνα (2016), «η λογοκρισία, ως επιβολή ελέγχου και περιορισμών στη δημόσια έκφραση ιδεών και αντιλήψεων, αποτελεί ισχυρό μέσο διατήρησης της εξουσίας και προάσπισης του ιδεολογικού, πολιτικού και κοινωνικού αξιακού συστήματος που η κρατική ή άλλες μορφές εξουσίας πρεσβεύουν». Στη συντροφιά μας θα έχουμε την κ. Τιτίκα Δημητρούλια Κριτικό λογοτεχνίας και καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου και την κ. Στέλλα Ζουμπουλάκη μεταφράστρια του βιβλίου.
Εκείνο που κάνει και το βιβλίο τόσο ελκυστικό είναι ο τρόπος με τον οποίο ξετυλίγεται μέσα από τη μυθιστορηματική πλοκή το πλέγμα εξουσιαστικών σχέσεων που παράγουν τη λογοκρισία και αναδεικνύει τις κοινωνικές ανισότητες που διέπουν το σύστημα αλλά όσο στυγνό και στεγανό και αν είναι αυτό το πλέγμα, η κεντρική εξουσία έχει τις «ρωγμές» της και μέσα από αυτές τις ρωγμές αναδύεται η ζωή που βρίσκει χώρο να φυτρώσει ακόμη και στον πιο σκληρό βράχο, και ριζώνει και κάνει κλαδιά και σπάει την επιβεβλημένη πειθαρχία. Το βιβλίο κινείται μέσα σ’ ένα ιστορικό πλαίσιο που καλύπτει μια διαδρομή μισού αιώνα περίπου από τον Στάλιν μέχρι την εποχή του Χρουστσόφ και φτάνει μέχρι και τον Γκορμπατσόφ. Την καθαρά ψυχροπολεμική εποχή του 20ου αιώνα, που σημαδεύεται από καθοριστικά γεγονότα παγκοσμίως.
Ο κεντρικός ήρωας, ο Βλαντιμίρ Κατούτσκοφ, επίδοξος αλλά αποτυχημένος συγγραφέας, εργάζεται στην Γκαβλίτ, μια υπηρεσία λογοκρισίας που αποφασίζει τι θα εκδοθεί από βιβλία και περιοδικά, διαγράφοντας σελίδες, παραγράφους ακόμα κι «επικίνδυνες» λέξεις (χαρακτηριστικό παράδειγμα το βιβλίο ο «Θαυμαστός καινούριος κόσμος» του Χάξλεϊ, που στην γαλλική έκδοση (1932) ήταν 284 σελίδες και στην έκδοση της Μόσχας (1935) μόλις 88!!!). Μετριοπαθής, τυπικός και νομιμόφρων ο Κατούτσκοφ -από τις πρώτες σελίδες πενθεί για τον θάνατο του Στάλιν (1953). Στις 500 σελίδες του βιβλίου παρακολουθούμε την αγάπη του ρωσικού λαού για τη λογοτεχνία αλλά και τη ρωσική λογοτεχνία να παρελαύνει στο βιβλίο μαζί με μια πληθώρα ταινιών ειδικότερα ανθρώπων που κατηγορήθηκαν από το κομμουνιστικό καθεστώς. Η μαστοριά του συγγραφέα έγκειται στον τρόπο που δένει τα ιστορικά ντοκουμέντα με τη μυθιστορηματική πλοκή προσφέροντας ένα ενδιαφέρον κοινωνικό πολιτικό ταμπλό στον αναγνώστη.
