Του Γιώργου Μαντζανά, προέδρου Συλλόγου Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων ΑμεΑ Ν. Μαγνησίας
Ο Προσωπικός Βοηθός για άτομα με αναπηρία είναι ένας θεσμός που έχει ως βασικό σκοπό να υποστηρίζει το άτομο στην καθημερινή του ζωή, με βάση τις δικές του εξατομικευμένες ανάγκες, ώστε να μπορεί να ζει με μεγαλύτερη αυτονομία, να εργάζεται, να σπουδάζει, να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή και, κυρίως, να κάνει τις δικές του επιλογές. Δεν πρόκειται απλώς για μία ακόμη κοινωνική παροχή ή για μια υπηρεσία φροντίδας. Αποτελεί βασικό εργαλείο για την ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία, έναν θεσμό που το αναπηρικό κίνημα διεκδίκησε για περισσότερα από είκοσι χρόνια.
Γι’ αυτό και η μετάβαση από την πιλοτική εφαρμογή σε ένα μόνιμο πρόγραμμα εθνικής εμβέλειας αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική εξέλιξη. Ακριβώς όμως επειδή πρόκειται για έναν τόσο σημαντικό θεσμό, οφείλουμε να μιλήσουμε και για τους ανθρώπους που σήμερα κινδυνεύουν να μείνουν έξω από αυτόν.
Η βασική αρχή θα έπρεπε να είναι απλή: ο Προσωπικός Βοηθός να ακολουθεί την ανάγκη του ανθρώπου και όχι τη διοικητική κατηγορία στην οποία αυτός εντάσσεται.
Η ίδια η φιλοσοφία του θεσμού στηρίζεται στην εξατομικευμένη αξιολόγηση. Κάθε άνθρωπος με αναπηρία έχει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικό περιβάλλον, διαφορετικούς στόχους και διαφορετικό βαθμό υποστήριξης που απαιτείται για να μπορέσει να ζήσει ανεξάρτητα. Η πρόσβαση στην υπηρεσία, επομένως, θα πρέπει πρωτίστως να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες υποστήριξης και όχι σε οριζόντια κριτήρια που μπορεί να δημιουργούν αποκλεισμούς.
Κι όμως, ήδη έχουν αναδειχθεί τέτοιες περιπτώσεις.
Χαρακτηριστικό είναι το ζήτημα των πιστοποιήσεων αναπηρίας. Όπως έχει επισημανθεί, υπάρχουν άνθρωποι με πιστοποίηση ΚΕΠΑ συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας οι οποίοι μπορεί να χρήζουν ακόμη και βοήθειας και συμπαράστασης άλλου προσώπου, αλλά αποκλείονται από τη διαδικασία. Αντίστοιχα έχει αναδειχθεί η περίπτωση ατόμων με 100% αναπηρία εφ’ όρου ζωής πιστοποιημένη από ΑΣΥΕ.
Εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: πώς μπορεί ένας άνθρωπος να αποκλείεται πριν καν αξιολογηθεί η πραγματική ανάγκη του για προσωπική βοήθεια;
Ανάλογο είναι το ζήτημα των διοικητικών και τεχνικών προϋποθέσεων. Η μη ψηφιοποίηση μιας πιστοποίησης ή η αδυναμία διαλειτουργικότητας μεταξύ υπηρεσιών δεν μπορεί να μετατρέπεται σε βάρος για το ίδιο το άτομο με αναπηρία. Τα προβλήματα της διοίκησης πρέπει να επιλύονται από τη διοίκηση και όχι να καταλήγουν σε περιορισμό της πρόσβασης ενός πολίτη σε μια υπηρεσία που μπορεί να είναι καθοριστική για την καθημερινή του ζωή.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των ηλικιακών περιορισμών. Η ανάγκη ενός ανθρώπου για υποστήριξη δεν εξαφανίζεται επειδή συμπλήρωσε ένα συγκεκριμένο έτος ηλικίας. Έχει ήδη ζητηθεί από την κυβέρνηση η επέκταση του σχετικού ορίου έως τα 75 έτη για άτομα με αναπηρία που είχαν καταστεί δικαιούχοι αναπηρικού επιδόματος πριν από τη συμπλήρωση του 65ου έτους.
Αντίστοιχος προβληματισμός υπάρχει για τα εισοδηματικά κριτήρια. Έχουν ήδη καταγραφεί αντιδράσεις από άτομα που δεν μπορούν να ενταχθούν στο μόνιμο πρόγραμμα λόγω αυτών των κριτηρίων, ενώ έχει τεθεί και ζήτημα ίσης μεταχείρισης μεταξύ εκείνων που συνεχίζουν από την πιλοτική εφαρμογή και όσων υποβάλλουν σήμερα νέα αίτηση.
Όλα αυτά δεν πρέπει να μας οδηγήσουν στην αμφισβήτηση του θεσμού. Το αντίθετο.
Ο Προσωπικός Βοηθός είναι πολύ σημαντικός για να επιτρέψουμε να περιοριστεί η δυναμική του από διοικητικούς αποκλεισμούς. Χρειάζεται να διορθώσουμε όσα προβλήματα εμφανίζονται στην εφαρμογή του, ώστε να υπηρετήσει πραγματικά τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.
Γιατί στο τέλος της ημέρας δεν μιλάμε για πιστοποιητικά, πλατφόρμες, ηλικιακά όρια και διοικητικές διαδικασίες. Μιλάμε για ανθρώπους.
Για έναν άνθρωπο που θέλει να μπορεί να φύγει από το σπίτι του. Να σπουδάσει. Να εργαστεί. Να συναντήσει τους φίλους του. Να συμμετέχει στην κοινωνία. Να δημιουργήσει τη δική του ζωή και να κάνει τις δικές του επιλογές.
Αυτό είναι ανεξάρτητη διαβίωση. Και αυτό ακριβώς καλείται να υπηρετήσει ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού.
