Το εργαστήριο με θέμα «Ορθόδοξη Θεολογία στη Δημόσια Σφαίρα: Ανακτώντας μια Αξιόπιστη Δημόσια Φωνή» πραγματοποιήθηκε στο Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλίας, στα Μελισσάτικα του Βόλου, στις 23 και 24 Οκτωβρίου 2026. Το Εργαστήριο διοργανώθηκε από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου και τον Διεθνή Ορθόδοξη Θεολογική Ένωση (IOTA) με την υποστήριξη της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος, της Ιεράς Μητροπόλεως Περιστερίου, του Οργανισμού Agape Hellas και του Ινστιτούτου Huffington (Καλιφόρνια, ΗΠΑ).
Το εργαστήριο εξέτασε τον δημόσιο λόγο της Ορθόδοξης θεολογίας στη σύγχρονη Ευρώπη και πέρα από αυτήν, συζητώντας τους τρόπους με τους οποίους η Ορθόδοξη θεολογία μπορεί ενδεχομένως να συμβάλει στις δημοκρατικές και πλουραλιστικές κοινωνίες χωρίς να γίνει ούτε πολιτικοθρησκευτική ιδεολογία ούτε περίκλειστο εκκλησιαστικό σχόλιο.
Ο Δρ. Νίκος Κουρεμένος καλωσόρισε τους συμμετέχοντες εκ μέρους των διοργανωτών.
Πρώτος ομιλητής, ο Καθηγητής Βασίλειος Ν. Μακρίδης (Πανεπιστήμιο Έρφουρτης, Γερμανία) παρουσίασε μια ιστορική αναδρομή στη σχέση της Ορθοδοξίας με τις σύγχρονες κοινωνίες, εστιάζοντας στους λόγους που την κράτησαν περιθωριοποιημένη και πρακτικά απούσα από τη δημόσια συζήτηση.
Ο Καθηγητής π. Cyril Hovorun (Κολλέγιο Αγίου Ιγνατίου, Στοκχόλμη, Σουηδία, και Ινστιτούτο Huffington, Καλιφόρνια, ΗΠΑ) παρουσίασε διάφορες μορφές εθνικισμού, ακολουθώντας τις σημειώσεις του Τζορτζ Όργουελ και το πρότυπο του διάσημου μυθιστορήματός του «Η Φάρμα των Ζώων», και στάθηκε στη σχέση τέτοιων περιπτώσεων με την τρέχουσα κατάσταση στην Ουκρανία.
Ο επόμενος ομιλητής, ο Καθηγητής π. Νικόλαος Λουδοβίκος (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), επικεντρώθηκε στα έργα των Γιούργκεν Χάμπερμας και Ερνστ Μπλοχ για την μετα-εκκοσμικευμένη κοινωνία, και τη σημασία τους στην κατανόηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο.
Ο Καθηγητής Χαράλαμπος Βέντης (Πανεπιστήμιο Αθηνών) μίλησε για τις κοινωνικές ευθύνες της ορθόδοξης θεολογίας, οι οποίες συχνά παραμελούνται στο όνομα της παράδοσης και των διακηρύξεων που γίνονται νεκρό γράμμα, διερευνώντας το ερώτημα σε ποιον θα πρέπει τελικά να λογοδοτεί η Ορθοδοξία.
Ο επόμενος ομιλητής, Δρ. Νικόλαος Ασπούλης (Αναπληρωτής Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών), ανέλυσε την περιορισμένη απήχηση της δογματικής θεολογίας στη δημόσια σφαίρα, αναζητώντας τρόπους που θα μπορούσαν να δώσουν νόημα στην ανθρωπότητα και σε ολόκληρο τον κόσμο, προωθώντας την καθολικοποίηση της ύπαρξης αλλά απορρίπτοντας παράλληλα και τις ισοπεδωτικές τάσεις.
Ο Καθηγητής π. Βασίλειος Θερμός (Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών, Ελλάδα) επικεντρώθηκε στη διάκριση μεταξύ της Εκκλησίας των τύπων και της Εκκλησίας της καρδιάς, οι οποίες δημιουργούν αντίστοιχα μια ιδεολογική Ορθοδοξία και μια υπαρξιακή Ορθοδοξία, δύο δρόμους που συχνά αλληλοσυνδέονται και καταλήγουν σε αποτελέσματα ριζικά διαφορετικά από τα επιδιωκόμενα.
Η Δρ. Λίντια Λόζοβα (ανεξάρτητη ερευνήτρια, Λβιβ, Ουκρανία) παρουσίασε την περίπτωση της Θεολογικής Σχολής του Μητροπολίτη Πέτρου Μογίλα στο Κίεβο του 17ου αιώνα, η οποία αρχικά έδωσε στην Εκκλησία φωνή μέσα σε ένα μη-ορθόδοξο κράτος, αλλά αργότερα παραδόθηκε στον ρωσικό αυτοκρατορικό μηχανισμό.
Ο Καθηγητής Σβέτο Ριμπολόφ (Πανεπιστήμιο Σόφιας, Βουλγαρία) παρουσίασε το θέμα της βουλγαρικής διασποράς και των διαφόρων προσεγγίσεών της στη θρησκεία, εστιάζοντας στις πιο συντηρητικές παραλλαγές και τη σύνδεσή τους με το Πατριαρχείο Μόσχας, οι οποίες τελικά επικράτησαν συνολικά στη Βουλγαρική Εκκλησία.
Ο Δρ. Νίκος Κουρεμένος, από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, μίλησε για τη σχέση μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της πολιτικής εξουσίας και την τάση της Εκκλησίας να επενδύει θεολογικά στις εθνικές φιλοδοξίες, δείχνοντας ότι ο «Ρωσσικός κόσμος» τελικά δεν είναι μια μεμονωμένη περίπτωση.
Ο Δρ. Ιονούτ Μπιλιούτσα (Ινστιτούτο «Ιωάννης Πέτρου Κουλιάνου», Τάργκου Μούρες, Ρουμανία) διερεύνησε τη σχέση της Εκκλησίας με το κράτος στη Ρουμανία του 20ού αιώνα, παρουσιάζοντας τόσο θετικές όσο και αρνητικές περιπτώσεις παρέμβασης και τονίζοντας τη συνεχιζόμενη έλξη που εξακολουθούν να ασκούν στην Ρουμανική Εκκλησία προσωπικότητες της φασιστικής Σιδηράς Φρουράς της Μεσοπολεμικής περιόδου.
Η Δρ. Έφη Φωκά (Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής) μίλησε για τις δυνατότητες σχέσης μεταξύ κράτους και Εκκλησίας, σύμφωνα με την Σεσίλ Λαμπόρντ, και εφάρμοσε τα συμπεράσματά της στην περίπτωση της Ελλάδας.
Τέλος, ο Δρ. Παντελής Καλαϊτζίδης (Διευθυντής της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών) αναφέρθηκε στην εν εξελίξει σχέση της Ορθοδοξίας με τη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα, στις δυνατότητες και τα όρια του θεολογικού λόγου στο μετα-εκκοσμικευμένο περιβάλλον βάση τη σχετική ανάλυση του Γιούργκεν Χάμπερμας, καθώς και τον πιθανό αντίκτυπο αυτών στα προγράμματα σπουδών των Ορθόδοξων Θεολογικών Σχολών και των Ορθόδοξων Σεμιναρίων.
Στο τέλος κάθε συνεδρίας ακολούθησαν πλούσιες συζητήσεις. Μεταξύ των θεμάτων που εξετάστηκαν ήταν η επίδραση των διαφόρων περιόδων του Ελληνικού πολιτισμού (αρχαιότητα, Ορθοδοξία) στη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, ο εναγκαλισμός των περισσότερων θρησκειών —συμπεριλαμβανομένης της Ορθοδοξίας— με απολυταρχικά καθεστώτα, καθώς και η απήχηση που ασκούν οι ισχυροί ηγέτες σε κοινωνικές ομάδες που αισθάνονται περιθωριοποιημένες. Κατέστη σαφές ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία παραμένει μια ισχυρή φωνή στο μετα-εκκοσμικευμένο περιβάλλον, που ωστόσο συχνά εκπέμπει μηνύματα που απέχουν πολύ από τις διδασκαλίες του Ευαγγελίου.
Τα κείμενα του εργαστηρίου αναμένεται να δημοσιευθούν στο εγγύς μέλλον.
