Γράφει ο Νίκος Τρίαντος
Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχ. M.Eng,
Τομεάρχης Υποδομών & Μεταφορών ΕΛ.Α.Σ.
Η αποκατάσταση της γραμμής μετατίθεται για τον Ιούλιο του 2027, ενώ η ηλεκτροκίνηση αποτελεί ξεχωριστή εκκρεμότητα. Το ζήτημα πλέον είναι πότε θα υπάρξει ξανά ασφαλής σιδηροδρομική υπηρεσία και με ποιο τελικό κόστος.
Τον Σεπτέμβριο του 2023 οι πλημμύρες Daniel και Elias έθεσαν εκτός λειτουργίας τη σιδηροδρομική σύνδεση Λάρισας–Βόλου. Τρία χρόνια αργότερα, η αποκατάστασή της απέχει ακόμη από την ολοκλήρωση. Η έκταση της καθυστέρησης αποτυπώνεται πλέον και επισήμως στην απόφαση παράτασης της σύμβασης αποκατάστασης της γραμμής.
Η σύμβαση αποκατάστασης με ανάδοχο την AKTOR υπογράφηκε στις 28 Απριλίου 2025, ύψους περίπου 181,6 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ και αρχική προθεσμία την 28η Ιουλίου 2026. Στη λήξη της, σύμφωνα με την αιτιολογία της παράτασης, απέμενε περίπου το 65% του συμβατικού φυσικού αντικειμένου. Το υπουργείο ενέκρινε παράταση 365 ημερών, έως τις 28 Ιουλίου 2027.
Τι αναγνωρίζει η απόφαση παράτασης
Η απόφαση δεν υιοθέτησε όλους τους ισχυρισμούς του αναδόχου. Από τις 365 ημέρες, οι 162 αναγνωρίζονται χωρίς υπαιτιότητά του, με αναθεώρηση τιμών, ενώ οι υπόλοιπες 203 χαρακτηρίζονται ως καθυστέρηση με υπαιτιότητά του, χωρίς αναθεώρηση. Πρόκειται για κρίσιμη διάκριση, όχι όμως για αυτόματη απόδειξη ότι καταβλήθηκαν αποζημιώσεις ή επιβλήθηκαν ποινικές ρήτρες. Για αυτά χρειάζονται οι αντίστοιχες πράξεις και λογαριασμοί.
Μεταξύ των αιτιών που εξετάστηκαν περιλαμβάνονται αποξηλώσεις, αρχαιολογικές εργασίες, καιρικά επεισόδια, αγροτικές κινητοποιήσεις και καθυστερήσεις προμηθειών. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι υπηρεσίες είχαν επισημάνει προβλήματα προμήθειας υλικών ήδη από το 2025. Επομένως, η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι μόνο γιατί δόθηκε παράταση, αλλά πότε έγινε σαφές ότι το χρονοδιάγραμμα δεν τηρούνταν.
Το έργο του 2022 δεν πρέπει να εξαφανιστεί από τη συζήτηση
Υπάρχει και δεύτερη, διακριτή σύμβαση: η ηλεκτροκίνηση, η σηματοδότηση, η τηλεδιοίκηση, οι τηλεπικοινωνίες, το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου συρμών ETCS επιπέδου 1 και η αναβάθμιση της χάραξης προς τον Βόλο. Υπογράφηκε τον Μάιο του 2022, πριν από τον Daniel. Οι πλημμύρες μετέβαλαν τις τεχνικές απαιτήσεις και δημιούργησαν νέες εξαρτήσεις μεταξύ των έργων. Δεν μπορούν όμως να χρησιμοποιούνται ως γενική εξήγηση για κάθε προηγούμενη εκκρεμότητα.
Οι εργολαβίες οφείλουν να συναντηθούν σε κοινά σχέδια: θέσεις γεφυρών και επιχωμάτων, νέα υψόμετρα της γραμμής, βάσεις ιστών ηλεκτροκίνησης, καλωδιώσεις, σηματοδότηση και δοκιμές. Αν μια εργολαβία παραδώσει υποδομή που χρειάζεται νέες τροποποιήσεις για να εγκατασταθούν τα συστήματα της άλλης, το πρόβλημα θα εμφανιστεί ξανά στο τέλος. Απαιτείται ενιαίο πρόγραμμα δοκιμών και πιστοποίησης. Η κατασκευαστική περαίωση δεν είναι ταυτόσημη με την έναρξη δρομολογίων.
Ανθεκτικότητα: τι αλλάζει μετά τον Ιανό και τον Daniel;
Ο Ιανός του 2020 είχε ήδη αναδείξει την τρωτότητα του θεσσαλικού σιδηροδρομικού άξονα, έστω και σε διαφορετικά τμήματα. Ο Daniel και ο Elias επέβαλαν εκτεταμένη αποκατάσταση. Το ερώτημα τώρα είναι με ποιες παραδοχές ανασχεδιάζονται οι υποδομές: ποιες πλημμυρικές παροχές χρησιμοποιούνται, πώς ελέγχονται οι υποσκαφές γεφυρών, οι οχετοί, η αποστράγγιση και η ευστάθεια των επιχωμάτων, και ποια κλιματικά σενάρια εξετάζονται για τη διάρκεια ζωής τους.
Οι νέες συμβάσεις προβλέπουν ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Αυτό πρέπει να αξιολογηθεί τεχνικά, όχι να αμφισβητείται ούτε να επιβεβαιώνεται με γενικόλογες διατυπώσεις. Στην εκδήλωση της ΕΛ.Α.Σ. στη Λάρισα για την περίοδο μετά τον Daniel υποστηρίξαμε την αρχή Build Back Better: αποκατάσταση με επικαιροποιημένες προδιαγραφές, συντονισμό των φορέων και προετοιμασμένες διαδικασίες επέμβασης. Για τη γραμμή Βόλου η αρχή αυτή πρέπει να φαίνεται στις μελέτες, στα κατασκευασμένα έργα και στο πρόγραμμα συντήρησης.
Ποιο είναι το πραγματικό οικονομικό μέγεθος;
Το πρόγραμμα σιδηροδρομικής αποκατάστασης της Θεσσαλίας, συνολικού ύψους περίπου 450 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει περισσότερες συμβάσεις και δεν πρέπει να συγχέεται με το κόστος της γραμμής Λάρισας–Βόλου. Η ετήσια παράταση της συγκεκριμένης εργολαβίας δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για πρόσθετες οικονομικές επιβαρύνσεις από αναθεωρήσεις τιμών, συμπληρωματικές εργασίες και πιθανές απαιτήσεις του αναδόχου. Το πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα δεν είναι ακόμη γνωστό. Απαιτείται δημοσιοποίηση των πιστοποιήσεων, των πληρωμών και των εγκεκριμένων ή εκκρεμών πρόσθετων δαπανών ανά σύμβαση, ώστε να μπορεί να εκτιμηθεί το τελικό κόστος ολοκλήρωσης.
Υπάρχει όμως και το οικονομικό κόστος της παρατεταμένης ακινησίας. Επί τρία χρόνια η Θεσσαλία στερείται μιας σιδηροδρομικής σύνδεσης με σημαντική δυνητική επιβατική και εμπορευματική λειτουργία. Η καθυστέρηση παρατείνει την εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές και αναβάλλει τα οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν για τις μετακινήσεις μεταξύ Λάρισας και Βόλου, τη Βιομηχανική Περιοχή και το λιμάνι. Η οικονομική αποτίμηση του έργου οφείλει να περιλαμβάνει και αυτές τις επιπτώσεις, όχι μόνο τις κατασκευαστικές δαπάνες.
Οι απαντήσεις που οφείλει το υπουργείο
Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών χρειάζεται να δημοσιοποιήσει τέσσερα πράγματα:
1. Ενιαίο χρονοδιάγραμμα μέχρι την πιστοποιημένη επαναλειτουργία, όχι μόνο μέχρι την περαίωση εργολαβιών –
2. Πραγματική πρόοδο και οικονομική εικόνα ανά σύμβαση
3. Υπηρεσιακό ιστορικό των προειδοποιήσεων και των διορθωτικών μέτρων και
4. Τεχνική τεκμηρίωση της ανθεκτικότητας των νέων έργων.
Η δημοσιοποίηση μπορεί να γίνεται με μηνιαία ενημέρωση και σαφώς ορισμένο φορέα ευθύνης.
Οι μεγάλες ζημιές του 2023 εξηγούν γιατί η αποκατάσταση είναι δύσκολη. Δεν εξηγούν όμως κάθε καθυστέρηση, ούτε υποκαθιστούν τη διοικητική λογοδοσία. Το ζήτημα της γραμμής Λάρισας–Βόλου θα κριθεί τελικά από το χρόνο ολοκλήρωσης και την πληρότητα των έργων. Θα κριθεί από την ασφαλή λειτουργία και το πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα.
