«Οι γυναίκες φτιάχτηκαν για να τις αγαπάμε, όχι να τις καταλαβαίνουμε», έλεγε ο συγγραφέας Όσκαρ Ουάιλντ, και πολλοί ίσως να συμφωνούν μαζί του. Αυτό όμως αποτελούσε ένα στερεότυπο προηγούμενων αιώνων, μιας και δεν δικαιολογείται να μην μπαίνει καν κανείς στη διαδικασία να καταλάβει τι γίνεται γύρω του και τι χρειάζεται ο συνάνθρωπός του. Βέβαια, ο διάσημος αστροφυσικός Στίβεν Χόκινγκ, αναλύοντας τα μυστικά του σύμπαντος, φέρεται να έλεγε ότι το μεγάλο μυστήριο παραμένουν οι γυναίκες. Είναι όμως έτσι;
Επιμέλεια : Χρυσόστομος Τρίμμης
Η Ιωάννα Γεωργιάδου και η Αργυρώ Σουφλή, με την ιδιότητα των επαγγελματιών ψυχολόγων, και ως γυναίκες και οι ίδιες ξεκλειδώνουν τα «μυστικά» αυτά, απαντώντας στις ίδιες ερωτήσεις. Από εκεί και πέρα, είναι στο χέρι και των ανδρών να καταργήσουν τα στερεότυπα. Αρκεί να θέλουν και απλά να σκεφτούν…
Iωάννα Γεωργιάδου :«Ο άνδρας να γνωρίσει την ψυχοσύνθεση της γυναίκας που τον αφορά»
Η Δρ Ιωάννα Γεωργιάδου από την πλευρά της αναφέρεται στον διττό και πολλές φορές πολυσύνθετο ρόλο της γυναίκας, χωρίς να τη διαχωρίζει από το κοινωνικό σύνολο και τονίζει την ανάγκη να υπάρχει κατανόηση και συνεργασία ανάμεσα σε όλες τις πλευρές.
Γιατί υπάρχει αυτός ο μύθος ότι ένας άνδρας δεν μπορεί να κατανοήσει μία γυναίκα;
Στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο «Άνδρες από τον Άρη, γυναίκες από την Αφροδίτη», που ο τίτλος του το κάνει να φαίνεται χιουμοριστικό, αν και δεν είναι, ο συγγραφέας John Gray εύστοχα παρατηρεί ότι οι διαφορετικές προσδοκίες που διαχρονικά έχει η κοινωνία από τους άνδρες και από τις γυναίκες, δημιουργούν ένα ας το πούμε «διαφυλικό χάσμα», μια απόσταση ανάμεσα στα δυο κύρια φύλα, που, λόγω αμοιβαίων παρεξηγήσεων, αναπτύσσουν δυσαρέσκεια και εχθρότητα, αντί για κατανόηση και συνεργασία.
Τι θα πρέπει να ξέρει ένας άνδρας για τη γυναικεία ψυχοσύνθεση;
Η επιθυμία για πλησίασμα, συζήτηση, ανάλυση και εμβάθυνση θεωρείται ως μάλλον γυναικείο χαρακτηριστικό, γιατί φυσικά και η κοινωνία το επιτρέπει -ενώ η τάση για μοναχικότητα και άμεσες λύσεις ως περισσότερο ανδρικό. Από την άλλη πλευρά, έχω συναντήσει πολλούς άνδρες με κυκλοθυμία που θα τη λέγαμε γυναικεία, και γυναίκες με τάσεις επιβολής που θα τις λέγαμε ανδρικές. Άρα ποια θα ήταν η συμβουλή σε έναν άνδρα που θέλει να γνωρίσει τη γυναικεία ψυχοσύνθεση; Να γνωρίσει την συγκεκριμένη ψυχοσύνθεση της γυναίκας ή των γυναικών που τον αφορούν.
Ποιος είναι ο ρόλος της Ελληνίδας γυναίκας το 2023 πλέον στην κοινωνία;
Το να αναζητούμε το ρόλο της Ελληνίδας στην ελληνική κοινωνία είναι ένας τρόπος να παραδεχτούμε ότι ο ρόλο αυτός είναι ασαφής ή ότι η ελληνική κοινωνία βρίσκεται ακόμη σε μετάβαση. Όχι μόνο η Ελληνίδα αλλά η γυναίκα στον δυτικό κόσμο καλείται να αναλάβει ρόλο διττό, καθώς της ζητείται να συνδυάσει τη μητρότητα και ανατροφή των παιδιών από τη μια πλευρά, με την επαγγελματική καταξίωση από την άλλη. Και, δείτε, αναφέρομαι σε επαγγελματική καταξίωση και όχι απλά εργασία, επειδή οι ενήλικες, γυναίκες ή άνδρες, πάντοτε εργάζονταν, αλλά η γυναικεία εργασία πέρασε στο σύγχρονο κόσμο από την δουλειά «εντός» στην οικία-κτήμα-παραγωγικό σύστημα, στη δουλειά «εκτός» στην οργανωμένη γεωργία-βιομηχανία ενδοπολεμικά, και στην άσκηση επαγγέλματος με σκοπό και την οικονομική ανεξαρτησία και την κοινωνική αναγνώριση μεταπολεμικά. Αν σε αυτά προσθέσετε τη σπουδαιότητα του θεσμού της οικογένειας και τη βαρύτητα που παραδοσιακά δίνεται στον ρόλο της μητρότητας από την ελληνική κοινωνία, καταλαβαίνετε ότι ο ρόλος της Ελληνίδας γίνεται ένας γρίφος για δύσκολες λύτριες.
Έχει κερδίσει τον σεβασμό που της αξίζει στο σύνολο της κοινωνίας;
Ιδιαίτερη η ερώτηση. Κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, φυλής, εθνικής καταγωγής, κατάστασης ψυχικής και σωματικής υγείας, αναπηρίας ή μη, θρησκευτικών πεποιθήσεων και κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης αξίζει ισότιμα το σεβασμό όλων μας.
Ή για να το πω αντίστροφα, όλοι και όλες μας που συναποτελούμε την κοινωνία χρωστάμε σεβασμό σε όλες και όλους, και οφείλουμε να δείχνουμε αδιάλειπτα αυτόν το σεβασμό με τις ιδέες που επιλέγουμε εκφράζουμε ή να μην εκφράζουμε και με τις πράξεις που επιλέγουμε να κάνουμε ή να αποφεύγουμε.
Αυτό είναι ένα καθημερινό ζητούμενο για όλα τα μέλη της κοινωνίας.
Οι ψυχολογικές της ανάγκες, με βάση προφανώς τον πολυσύνθετο ρόλο της, ως μητέρα και ως εργαζόμενη σε πλείστες περιπτώσεις, ποιες είναι;
Δεν διαφέρουν οι ψυχολογικές ανάγκες μιας γυναίκας από εκείνες του κάθε ανθρώπου.
Σίγουρα το βιολογικό φύλο και οι κοινωνικές κατασκευές και οι προσδοκίες με βάση το φύλο, παίζουν το ρόλο τους. Συνεπάγονται κάποιες δυνατότητες και κάποιους περιορισμούς.
Για παράδειγμα, είμαι γυναίκα, άρα στατιστικά έχω μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Από την άλλη πλευρά είμαι γυναίκα, άρα στατιστικά είμαι περισσότερο επιρρεπής στην οστεοπόρωση ή συγκεκριμένα προβλήματα υγείας.
Ή, αν είμαι γυναίκα που θα εγκυμονήσει και θα γεννήσει, διατρέχω κίνδυνο για προγεννητικά προβλήματα και θα βιώσω μεταγεννητικές ορμονικές μεταβολές.
Όμως, κάθε πληθυσμιακή ομάδα, δεν έχει και τα δικά της ξεχωριστά χαρακτηριστικά; Δεν είναι ευάλωτοι σε δερματικές παθήσεις οι άνθρωποι με ανοιχτόχρωμο δέρμα;
Και δεν φημίζονται για κάποιες εξαιρετικές επιδόσεις σε τομείς που τους ενδιαφέρουν οι άνθρωποι με Asperger;
Μια γυναίκα καταπονημένη από την οικιακή δουλειά έχει ανάγκη από ξεκούραση, σαν κάθε άτομο.
Μια γυναίκα αγχωμένη για την οικονομική ή κοινωνική κατάσταση έχει ανάγκη από συναισθηματική στήριξη, σαν κάθε άτομο.
Μια γυναίκα επιβαρυμένη από το δικό της πολυσύνθετο ρόλο έχει ανάγκη για ασφάλεια, σταθερότητα, αναγνώριση, ανήκειν, σαν κάθε άτομο.
Ποιες προτεραιότητες θα πρέπει να έχει μία γυναίκα στη ζωή της;
Κάθε γυναίκα θα πρέπει να θέτει τις προτεραιότητες και να επιδιώκει τους στόχους που επιλέγει, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πολύπλοκες παραμέτρους της ζωής της. Και να γνωρίζει ότι διατηρούμε την ελευθερία να αλλάζουμε προτεραιότητες και στόχους, μία και περισσότερες φόρες στη ζωή μας.
Γιατί ενώ είμαστε πλέον στο 2023, εντοπίζουμε συχνά πυκνά περιστατικά κακοποίησης ακόμη και γυναικοκτονίες;
Η χρήση των όρων γυναικεία κακοποίηση και γυναικοκτονία έχει σίγουρα τη σημασία της. Έχει σημασία το να ορίζεις ως μια διακριτή κατηγορία φόνου το φόνο που πλήττει ειδικά τη γυναίκα και το γυναικείο «λόγο» ως μια μη επικρατούσα «φωνή». Αν το δούμε έτσι, μάλλον φταίει το ότι μας επιτρέπουμε ακόμη και σήμερα, πολιτισμικά, κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά, το να εξοντώνουμε τη «φωνή» του άλλου, αν δε μας αρέσει αυτό που λέει. Το να φιμώνουμε το «στόμα» που λέει αυτό που δεν μας αρέσει να ακούμε. Το να κακοποιούμε ή να δολοφονούμε τον άνθρωπο που μιλά με αυτό το στόμα. Αν και ενήλικες, είμαστε στην πλειοψηφία μας ακόμη μισαλλόδοξοι. Είμαστε κοινωνίες «νηπίων». Και επιλέγουμε εμείς οι ίδιοι τους και τις «παιδαγωγούς «μας, με όχι τα καλύτερα αποτελέσματα.
Με ποια λογική κάποιες γυναίκες δικαιολογούν τους κακοποιητές τους;
Άτομα που εμπλέκονται σε περιστατικά κακοποίησης ως δέκτες βίας συχνά δικαιολογούν ή ακόμη και καλύπτουν τους «κακοποιητές» όπως λέτε. Αυτό δεν είναι γυναικεία τάση, είναι μια τάση που συνολικά την παρατηρούμε στις εμπειρίες κακοποίησης. Μπορούμε να την περιγράψουμε ως τη αδυναμία μου ή το φόβο μου προς τον «κακοποιητή».
Ή ως έλλειψη εμπιστοσύνης στη μικροκοινωνία όπου ζω ή στο σύστημα ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο θα κληθεί να με υποστηρίξει.
Αλλά μπορούμε να περιγράψουμε αυτήν την τάση και ως μια στρατηγική αντιμετώπισης, ως μια στρατηγική επιβίωσης, αφού πολλές φορές ίσως δεν είναι εφικτό να βρω μια άλλη λύση, όπως η φυγή ή η αντίσταση.
Αν δεν έχω την ετοιμότητα και τους πόρους για να λύσω ένα πρόβλημα, τότε μπορεί για αρκετό καιρό να μην το ονομάζω καν πρόβλημα, προκειμένου να το αντέξω διατηρώντας την ψυχική ισορροπία μου.
Tι προβλέπετε για το μέλλον των γυναικών;
Δεν προβλέπω, είμαι ενεργό μέλος μιας πολυσύνθετης κοινωνίας και βιοπορίζομαι ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας, άρα προσπαθώ να δρω με σκοπό την ποιότητα ζωής και την πρόοδο όλων, με μεγάλα ή μικρά βήματα, με περισσότερο νοιάξιμο για τις φωνές της κοινωνίας μας που δεν ακούγονται, αλλά και με ενδιαφέρον για το σύνολο. Αναζητώ καλύτερους και καλύτερες «παιδαγωγούς» για εμένα και την κοινωνία μου και προσπαθώ να γίνομαι και εγώ τέτοια.
* H Iωάννα Γεωργιάδου είναι Ψυχολόγος Κοινωνική-Κλινική MSc, συστημική ψυχοθεραπεύτρια, εκπαιδεύτρια ενηλίκων και Δρ ειδική παιδαγωγός
Αργυρώ Σουφλή :«Ο γυναικείος εγκέφαλος έχει εκπαιδευτεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις τους περιβάλλοντος σύνθετα»
Η ψυχολόγος Msc Αργυρώ Σουφλή την ίδια στιγμή αναφέρεται στην εκτίμηση που πρέπει να λαμβάνουν οι γυναίκες, έχοντας οποιαδήποτε ιδιότητα, στέκεται στα στερεότυπα με τα οποία ανατρέφονται τα παιδιά, αλλά και στη δυνατότητα της κάθε γυναίκας να παρουσιάζει η ίδια τον εαυτό της.
Τι θα πρέπει να ξέρει ένας άνδρας για τη γυναικεία ψυχοσύνθεση;
Η εκτίμηση που μπορεί να δείξεις στη σύντροφο, στη μητέρα, στην γιαγιά, σε μια γυναίκα που είναι σημαντική στη ζωή σου πιστεύω είναι αρκετό για μια καλή αρχή.
Επίσης η εκτίμηση αυτή θα ήταν πολύ λειτουργική να υπάρχει και στα εργασιακά περιβάλλοντα, όπου μέχρι τώρα σε ανδροκρατούμενα επαγγέλματα δημιουργούνται τόνοι καχυποψίας, όταν μια εκπρόσωπος του γυναικείου φύλου αναλαμβάνει καθήκοντα για παράδειγμα μηχανικού.
Γιατί υπάρχει αυτός ο μύθος ότι ένας άνδρας δεν μπορεί να κατανοήσει μία γυναίκα;
Όλα ξεκινάνε στην διαδικασία σύλληψης και ανάπτυξης τους πρώτους μήνες ενδομήτριας ζωής. Όλοι ξεκινάνε από θηλυκά, τη διαφορά την κάνει η τεστοστερόνη μόνο, που επιδρά εγκεφαλικά και έπειτα σωματικά.
Η τεστοστερόνη εξελικτικά κάνει τα είδη πιο παρορμητικά, να σκέφτονται με έναν τρόπο πιο πρακτικό και εστιασμένο στο αποτέλεσμα και αυτά είναι τα χαρακτηριστικά ενός κυνηγού.
Σε πρόσφατη νευροβιολογική έρευνα το 2021 σε νευροαπεικονίσεις μέσω MRI γυναικείων και ανδρικών εγκεφάλων (Ν=68) απεδείχθη ότι οι γυναικείοι εγκέφαλοι ενεργοποιούν περισσότερα εγκεφαλικά μέρη από ότι οι αρσενικοί εγκέφαλοι.
Αυτό όμως έχει να κάνει με τις κοινωνικές απαιτήσεις που αναφέραμε παραπάνω.
Δηλαδή ο γυναικείος εγκέφαλος έχει εκπαιδευτεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις τους περιβάλλοντος, καθώς αυτό απαιτεί το περιβάλλον από εκείνη.
Ο αρσενικός εγκέφαλος αποκρίνεται με ίδιο τρόπο, αλλά όχι σύνθετο, καθώς το περιβάλλον δεν είχε ποτέ ανάλογες απαιτήσεις από αυτόν. Αυτό αρχίζει από το σπίτι όταν μεγαλώνεις τα αγόρια από τα κορίτσια διαφορετικά. Όλα είναι θέμα εκπαίδευσης δηλαδή.
Ποιος είναι ο ρόλος της Ελληνίδας γυναίκας το 2023 πλέον στην κοινωνία;
Ας προσπαθήσουμε να ορίσουμε την έννοια «γυναίκα» αρχικά. Ας πούμε ότι έχουμε έναν λευκό καμβά και όλα τα χρώματα και όλα τα πινέλα.
Αν λέγαμε σε κάθε άνθρωπο να κάνει ένα σχήμα, μια πινελιά που του θύμιζε τον όρο «γυναίκα» σίγουρα θα είχαμε ω αποτέλεσμα ένα σύνθετο σχέδιο με όλες τις αποχρώσεις από τις πιο φωτεινές μέχρι τις πιο σκούρες και πολλά σχέδια και πινελιές το ένα μέσα στο άλλο. Σωστά; Αυτή είναι και η πηγή του προβλήματος μέχρι το 2023 ότι η «γυναίκα» τείνει να ετεροκαθορίζεται, ενώ μπορεί μόνη της να πάρει τα πινέλα και να παρουσιάσει η ίδια τον εαυτό της.
Ο σύγχρονος ρόλος της γυναίκας δεν είναι ένας, είναι πάρα πολλοί. Μπορεί να είναι εργαζόμενη, μητέρα, κόρη, φροντίστρια, γιαγιά και άλλους πολλούς ρόλους.
Και όλους αυτούς τους ρόλους πασχίζει να έρθουν εις πέρας στους ρυθμούς της σύγχρονης ζωής που είναι τάχιστοι… Μέσα σε όλους αυτούς τους ρόλους πρέπει να θυμάται ότι είναι και γυναίκα με δικές της ανάγκες… Μέσα σε τόσους ρόλους και απαιτητικούς ρυθμούς είναι φυσιολογικό να ξεχάσει τον εαυτό της και τον πυρήνα της.
Έχει κερδίσει τον σεβασμό που της αξίζει στο σύνολο της κοινωνίας;
Mια γυναίκα πρέπει να κερδίσει τον σεβασμό, ενώ ένας άνδρας είναι αυτονόητο ότι θα τον έχει. Αυτό από μόνο του κάνει την κατάσταση προβληματική.
Είναι δύσκολο να πει κάποιος ότι έχει κερδίσει τον σεβασμό, όταν υπάρχουν ακόμη περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης, απόρριψης από χώρους εργασίας λόγω οικογενειακής κατάστασης πχ εγκυμοσύνης. Αυτό καθιστά εξ ορισμού μια κοινωνία σεξιστιστική η οποία δεν έχει περιθώρια σεβασμού προς το γυναικείο φύλο.
Οι ψυχολογικές της ανάγκες,με βάση προφανώς τον πολυσύνθετο ρόλο της, ως μητέρα και ως εργαζόμενη σε πλείστες περιπτώσεις, ποιες είναι;
Είναι αυτό που λέγαμε πριν επαφή με τον πυρήνα, επαφή με τον πραγματικό εαυτό. Ανεξάρτητα από τους ρόλους της μία γυναίκα πάνω από όλα πρέπει να δομήσει ή να επαναδομήσει την αυτοεκτίμηση της.
Ποιες προτεραιότητες θα πρέπει να έχει μία γυναίκα στη ζωή της;
Οποίες επιλέγει εκείνη. Αρκεί να υποστηρίζει τις επιλογές της με το Είναι της. Μόνο έτσι θα είναι καλά μέσα σε αυτές τις επιλογές και προτεραιότητες.
Γιατί ενώ είμαστε πλέον στο 2023, εντοπίζουμε συχνά πυκνά περιστατικά κακοποίησης ακόμη και γυναικοκτονίες;
Πολύ σημαντική ερώτηση. Η κακοποίηση απλώνει τα πλοκάμια της παντού και έχει ρίζες βαθιές στην ελληνική κοινωνία.
Δεν θα αναφερθώ στο πατριαρχικό μοντέλο το οποίο έχει δημιουργήσει γενιές ανδρών που έχουν μάθει να απορρίπτουν τους εαυτούς τους και να ενσωματώνουν την έννοια του άτρωτου αρσενικού και γενιές γυναικών, οι οποίες πάλι απορρίπτουν τον εαυτό τους, δεν μαθαίνουν πότε ποιος είναι ο εαυτός τους και εγκλωβίζονται μόνο στις κοινωνικές απαιτήσεις. Θα αναφερθώ όμως στη δημιουργία μιας ακατανίκητης ανάγκης των ανδρών να υπερισχύσουν στις γυναίκες, σχεδόν να τις καταβροχθίσουν μέσα σε μια ενέργεια που δεν υπάρχει σεβασμός, αλλά μια αρρωστημένη ενσωμάτωση σαν να προσπαθούν να καλύψουν τους αιώνες ανασφάλειας και ανεπάρκειας μέσω μιας κακοποιητικής σχέσης ή ακόμη και γυναικοκτονία. Γι’ αυτό έχει ειδικό όρο αυτή η δολοφονία γιατί ο άνδρας προσπαθεί να καταβροχθίσει τη γυναίκα.
Με ποια λογική κάποιες γυναίκες δικαιολογούν τους κακοποιητές τους;
Όπως είπαμε ο γυναικείος εγκέφαλος εκπαιδεύεται πάντα με παραπάνω απαιτήσεις από το περιβάλλον του. Έτσι οι γυναίκες μαθαίνουν να είναι ανθεκτικές. Πολλές γυναίκες έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα κακοποίησης και τείνουν να επαναλαμβάνουν το ίδιο κακοποιητικό σύστημα καθώς νιώθουν ασφάλεια σε αυτό. Επίσης επειδή είπαμε ότι η κακοποίηση έχει πολλά πλοκάμια ένα είδος κακοποίησης είναι και η απόρριψη.
Αν ένας πατέρας ας πούμε είναι απορριπτικός και ασεβής στην μητέρα του παιδιού του το κορίτσι θα τείνει να ανακυκλώνει απορριπτικούς συντρόφους.
Κι εδώ έρχεται και ο ρόλος του πατέρα,
ο οποίος είναι πολύ σημαντικός στη ζωή ενός παιδιού.
Tι προβλέπετε για το μέλλον των γυναικών;
Πιστεύω ότι όλο και περισσότερες γυναίκες έχουν αφυπνιστεί, διεκδικούν, αυτοφροντίζονται και αυτοεκτιμούνται. Όλο και περισσότερες γυναίκες αναγνωρίζουν την ανάγκη τους να στραφούν στον πυρήνα τους είτε με δραστηριότητες όπως γυμναστική χορού κλπ είτε μέσω της Ψυχοθεραπείας φυσικά, το οποίο από μόνο του είναι ένα μεγάλο ταξίδι αυτοανακάλυψης και εκμάθησης της αυτοφροντίδας.
* Η Αργυρώ Σουφλή είναι επαγγελματίας ψυχικής υγείας-ψυχολόγος Msc
