Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που έρχονται από την έρευνα της Ιφιγένειας Κοκκάλη, Επικ. Καθηγήτριας, Διευθύντριας του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων (ΕΔΚΑ) του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σχετικά με το δημογραφικό και την υπογεννητικότητα, καθώς επισημαίνεται ότι η ζωή, που επικρατεί στην Ελλάδα, ωθεί τους νέους στη φυγή ή στην ατεκνία.
Η έρευνα της Καθηγήτριας δημοσιεύεται στην τακτική ενημέρωση του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων (ΕΔΚΑ) -ΕΛΚΕ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Σύμφωνα με την κ. Κοκκάλη, εάν μειώνονται οι γεννήσεις στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες, δύο λόγοι εντοπίζονται καταρχήν γι’ αυτό, εντός του πεδίου της Δημογραφίας: 1. Μειώνεται συνολικά το πλήθος των γεννήσεων, γιατί μειώνεται το πλήθος των παιδιών ανά γυναίκα (η συγχρονική γονιμότητα στην Ελλάδα δεν ξεπερνά πλέον τα 1,4παιδιά/γυναίκα).
2. Ο πληθυσμός αναπαραγωγικής ηλικίας (δηλαδή 15-49 ετών), τις τελευταίες δεκαετίες, βαίνει μειούμενος, είναι πλέον μικρός, και, με βάση τις διαθέσιμες προβολές, θα μειωθεί περαιτέρω στο μέλλον.
Όπως ωστόσο σημειώνει η Επίκουρη Καθηγήτρια, ο συρρικνωμένος αυτός πληθυσμός μειώνεται επιπλέον και λόγω της φυγής από την Ελλάδα νέων ανθρώπων παραγωγικής και αναπαραγωγικής ηλικίας.
Πέραν, όμως, από τις παραπάνω δημογραφικές αδράνειες, στο παρόν, στην έρευνά της προσπάθησε, όπως αναφέρει, να αναδείξει άλλες πτυχές του «δημογραφικού» ζητήματος που σχετίζονται μεν με την «υπογεννητικότητα» αλλά αφορούν λιγότερο τη δημογραφία και περισσότερο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σήμερα, στο πεδίο των κοινωνικών πολιτικών.
«Υπάρχει ένα πλαίσιο ζωής στην Ελλάδα – καταρχήν, οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, τόσο για τους Έλληνες όσο και για τους αλλοδαπούς – που χρίζει συνταρακτικών βελτιώσεων σχεδόν σε όλους τους τομείς της καθημερινότητας: στέγαση, εργασία, υγεία, εκπαίδευση, παροχές για την οικογένεια και το παιδί, κλπ.
Επιπλέον, ειδικά σε σχέση με τις νεότερες γενιές που βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος σχετικά με την υπογεννητικότητα, η μεγάλη φυγή στο εξωτερικό, αλλά και η προσδοκία πολλών ακόμα νέων για αποδημία από την Ελλάδα, όπως καταγράφεται από σχετικές έρευνες, αναδεικνύουν ακριβώς τη σοβαρότητα της κατάστασης σε σχέση με αυτό το (δυσμενές) πλαίσιο διαβίωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται επιτακτικά το δυσάρεστο ερώτημα κατά πόσο η Ελλάδα σήμερα είναι ένας «καλός τόπος να ζεις και να κάνεις οικογένεια και παιδιά», ειδικά όσον αφορά τις νεότερες γενιές», υπογραμμίζεται χαρακτηριστικά.
Τονίζεται ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να πειστούν οι νέοι άνθρωποι ότι πρέπει να κάνουν (περισσότερα) παιδιά για το «καλό της πατρίδας», όπως συχνά υπονοείται στο δημόσιο λόγο. Ούτε, βέβαια, μπορεί να αποτελέσει κίνητρο η όποια αποσπασματική επιδοματική πολιτική (όπως για παράδειγμα το bonus στη γέννηση), που δεν δίνει καμία εγγύηση στους νέους γονείς ότι θα μπορέσουν να ανταπεξέρθουν στις απαιτήσεις της ανατροφής ενός ή περισσότερων τέκνων, στηριζόμενοι από την Πολιτεία, τουλάχιστον έως την ενηλικίωση αυτών.
Και αυτό, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, όπου επικρατούν ασταθείς σχέσεις εργασίας που δεν προστατεύονται (ιδίως όσον αφορά τους νέους εργαζόμενους και τις νέες εργαζόμενες), και με συνεχή τον υπαρκτό κίνδυνο της ανεργίας.
Η ίδια στην έρευνά της υπενθυμίζει ότι η όποια ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας στηρίζεται στην χαμηλόμισθη (και εν μέρει στην αδήλωτη) εργασία.
«Αυτό, αν εξετάσουμε τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, δεν επιφέρει ούτε αύξηση της παραγωγικότητας, ούτε ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών και της κοινωνίας της πληροφορίας, ούτε στήριξη των ασφαλιστικών ταμείων.
Σε αντιδιαστολή, αξίζει να θυμηθούμε τον βασικότερο λόγο για τη «διαρροή εγκεφάλων» από την Ελλάδα, ήτοι την εύρεση εργασίας αντίστοιχης του επιπέδου σπουδών, με προοπτικές ανέλιξης, αντίστοιχες απολαβές και καλές εργασιακές συνθήκες. Ζητούμενα των οποίων η έλλειψη στην Ελλάδα επιβεβαιώνεται τόσο από τα στοιχεία του ΟΟΣΑ όσο και από του CEDEFOP», αναφέρεται.
Ταυτόχρονα, στην Ελλάδα σήμερα, σύμφωνα με την έρευνα, το δικαίωμα σε προσιτή στέγη αμφισβητείται διαρκώς από τις λεγόμενες δυνάμεις τις αγοράς, οι οποίες φαίνεται να βαίνουν ανεξέλεγκτες, με ό,τι αυτό σημαίνει για την ευρύτερη ευημερία του κοινωνικού συνόλου, αλλά και πιο επιτακτικά για την ευημερία των νέων ανθρώπων, οι οποίοι αδυνατούν να αποχωριστούν την γονική εστία, ακόμα και όταν εργάζονται.
«Αξίζει να αναρωτηθούμε γιατί αυτή η συνθήκη να είναι ελκυστική για τον οποιονδήποτε, πόσο μάλλον για τους νέους ανθρώπους.
Εν κατακλείδι, στην ήδη βεβαρημένη πληθυσμιακή δομή της χώρας, θα μπορούσαμε να πούμε σχηματικά ότι το πλαίσιο ζωής στην Ελλάδα σήμερα φαίνεται πως είτε ωθεί τους νέους ανθρώπους στη φυγή είτε στην ατεκνία. Και αυτά είναι πολύ βασικά διακυβεύματα, στην περίπτωση που θα θέλαμε να περιορίσουμε την υπογεννητικότητα και το εύρος της μείωσης του πληθυσμού της χώρας στις επόμενες δεκαετίες. Οι όροι διαβίωσης στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών εργασίας και των απολαβών από την εργασία, αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για τη φυγή των νέων Ελλήνων στο εξωτερικό», συμπληρώνει η ίδια.
Επομένως, καταλήγει, η συζήτηση θα έπρεπε να στραφεί στη βελτίωση των όρων διαβίωσης – συμπεριλαμβανομένων και των όρων στέγασης – των ατόμων νεαρής ηλικίας.
«Αυτή η βελτίωση στους όρους διαβίωσης οφείλει να αφορά τόσο τους νεαρούς Έλληνες και Ελληνίδες όσο και τους νεαρότατους προσφυγικούς και μεταναστευτικούς πληθυσμούς που κατά καιρούς διέρχονται και διαμένουν στη χώρα (ακόμα και για εποχική εργασία στον τουρισμό). Αυτό σημαίνει ότι οφείλουμε, μεταξύ άλλων, να εστιάσουμε και στις πολιτικές για τη μετανάστευση. Όπως, πολύ εύγλωττα εξηγεί ο Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), Ν. Βέττας διαγράφεται επιτακτικά η ανάγκη «για την ανάπτυξη ενός συνεκτικού πλαισίου μεταναστευτικής πολιτικής με στόχο την ενσωμάτωση των μεταναστών στην οικονομική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας, την προσέλκυση περισσότερων αλλοδαπών υψηλής κατάρτισης (αλλά και όχι μόνο), και την εξασφάλιση των κατάλληλων συνθηκών, αφενός, για την ανακοπή των μεταναστευτικών εκροών των νεαρών Ελλήνων και Ελληνίδων στο εξωτερικό, και, αφετέρου, για τον επαναπατρισμό τους»».
