Η επιστημονική φαντασία πάντα έδινε ιδέες σε πρωτοπόρους της τεχνολογίας. Από την ελληνική μυθολογία με τον Τάλω μέχρι τον… Εξολοθρευτή, πάντα οι… μηχανικοί άνθρωποι αποτελούσαν αντικείμενο σκέψης και μελέτης. Έτσι φτάσαμε στην έννοια του ρομπότ. Με την τεχνολογία να έχει προχωρήσει αρκετά και πολύ σύντομα, τα ρομπότ αποτελούν μέρος της καθημερινότητας κάποιων. Αλλά σε ποιο σημείο πραγματικά βρισκόμαστε;
Τον ρόλο του… ξεναγού στη ρομποτική πραγματικότητα αναλαμβάνει ο Γεώργιος Φούρλας, πρόεδρος και καθηγητής στο τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στη Λαμία και διευθυντής του ερευνητικού εργαστηρίου στο τμήμα Ρομποτικής και Σχημάτων Ελέγχου. Όπως σημειώνει, ακόμη και απλές συσκευές που μπορεί να βρει κανείς πλέον στο σπίτι του θεωρούνται ρομπότ, αν και υπάρχει δρόμος ακόμη για να δούμε ανθρωποειδή ν’ αναλαμβάνουν ανθρώπινες εργασίες. Μέχρι τότε όμως θα πρέπει όπως υπογραμμίζει να λυθούν και θέματα ασφάλειας και ηθικής, ενώ δεν μπορεί ν’ αποκλείσει κανείς άνθρωπο και ρομπότ να συνυπάρξουν εν μέρει στο ίδιο σώμα!
Συνέντευξη: Χρυσόστομος Τρίμμης
-Μπορούμε να δώσουμε τον ορισμό του τι είναι ένα ρομπότ; Είναι αυτά που έχουμε δει στις κινηματογραφικές παραγωγές, όπως ανθρωποειδή που επιτελούν πάμπολλες εργασίες; Είναι οι «έξυπνες» συσκευές ρομπότ;
Το ρομπότ είναι μία οποιαδήποτε πλατφόρμα που μπορεί να έχει ένα επίπεδο αυτονομίας, να εκτελεί κάποιες ενέργειες και να πραγματοποιεί ορισμένες κινήσεις. Παλαιότερα το είχαμε συνδυάσει με βραχίονες, που χρησιμοποιούνταν και ακόμη χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη βιομηχανία. Αλλά πλέον ένα ρομπότ είναι ουσιαστικά οποιοδήποτε μηχάνημα που έχει αυτονομία και μπορεί να λαμβάνει κάποιες αποφάσεις. Έχουμε ουσιαστικά τέσσερις κατηγορίες ρομποτικών συστημάτων, τους ρομποτικούς βραχίονες, τα τροχοφόρα οχήματα, τα drones δηλαδή τα εναέρια οχήματα σε διάφορες μορφές, είτε με χαρακτηριστικά ελικοπτέρου ή αεροπλάνου, και τέλος τα θαλάσσια ρομποτικά οχήματα (επιφανείας ή υποβρύχια). Όλα αυτά είναι ρομποτικά συστήματα.
-Έχουμε ξεφύγει από την αρχική έννοια της λέξης δηλαδή, που προέρχεται από το τσεχοσλοβάκικο «Robota» (σ.σ. σημαίνει σκλαβιά ή καταναγκαστική εργασία και το «ρομπότ» αποτελεί παράγωγο που είχε εμπνευστεί ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Κάρελ Τσάπεκ).
Ακριβώς. Τώρα, οτιδήποτε μπορεί να έχει μία αυτονομία που συνοδεύεται από υλικό και λογισμικό βάσει του οποίου μπορεί να υλοποιεί τις ενέργειες και τις κινήσεις μπορεί να είναι μία ρομποτική πλατφόρμα.
-Οπότε μπορεί να τα έχουμε συνηθίσει και να μην τα αντιλαμβανόμαστε πλέον ως ρομπότ;
Το πιο κλασικό που μπορούμε να συναντήσουμε είναι οι ρομποτικές σκούπες! Είναι ένα εμπορικό προϊόν που χρησιμοποιείται ευρύτατα και είναι κάτι που ο κόσμος έχει στο σπίτι του.
-Παραμένει αναγκαίος όμως ο ανθρώπινος παράγοντας σε ρομποτικές διεργασίες;
Σίγουρα παραμένει αναγκαίος. Ακόμη και στα εργοστάσια, οι συνθήκες εργασίας μεταβάλλονται λόγω της αυτοματοποίησης και της ενσωμάτωσης ρομποτικών συστημάτων. Παρ’ όλα αυτά, ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει απαραίτητος για την επίβλεψη και την παρακολούθηση των διαδικασιών. Είναι οι άνθρωποι που καλούνται να προγραμματίσουν και να καθορίσουν τις ενέργειες που πρέπει να εκτελεστούν. Συνεπώς, η παρουσία του ανθρώπου εξακολουθεί να είναι αναγκαία, παρόλο που οι ρόλοι και οι αρμοδιότητες εξελίσσονται.
-Ίσως μπορούμε να πούμε ότι περιορίζεται και ποσοτικά η ανάγκη για τον ανθρώπινο παράγοντα;
Υπάρχουν κίνδυνοι και ενδεχομένως αβεβαιότητα για το πώς θα εξελιχθούν όλα αυτά, αλλά σε οποιαδήποτε εξέλιξη υπάρχει ανακατανομή ρόλων ή αλλάζουν οι συνθήκες που καλείται ν’ αντιμετωπίσει ένας εργαζόμενος. Συνήθως αυτό που ξεκινά να γίνεται είναι το ότι τα ρομπότ αντικαθιστούν επαναλαμβανόμενες εργασίες που είναι κουραστικές παρέχοντας έτσι μεγαλύτερη ασφάλεια. Μπορούν επίσης να λειτουργούν χωρίς περιορισμό σε ωράριο. Από την άλλη χρειάζεται να υπάρχουν εργαζόμενοι ειδικά σ’ αυτό που ονομάζουμε συνεργατικά ρομπότ. Ορισμένες υφιστάμενες μορφές απασχόλησης ενδέχεται να τροποποιηθούν ή να καταργηθούν, ωστόσο παράλληλα θα αναδυθούν νέα επαγγέλματα και ειδικότητες, ανταποκρινόμενα στις εξελισσόμενες τεχνολογικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
-Σε τι βάθος χρόνου πιστεύετε ότι θ’ αλλάξει η παρουσία του ανθρώπινου παράγοντα;
Στον ελληνικό χώρο αυτά τα θέματα εξελίσσονται συνήθως πιο αργά σε σχέση με άλλες χώρες. Υπάρχει αν θέλετε μία εξέλιξη που αφορά τις βιομηχανίες που ενσωματώνουν ρομποτικά συστήματα, αλλά υπάρχουν ζητήματα γιατί στην Ελλάδα δεν έχουμε πολύ μεγάλες βιομηχανίες. Υπάρχουν πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις που εκεί είναι πιο δύσκολο και δαπανηρό να ενσωματωθούν τέτοιες τεχνολογίες. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός ωστόσο σίγουρα βοηθάει ενώ χώρες όπως Κίνα, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη και Νότια Κορέα αναπτύσσονται πολύ πιο γρήγορα. Υπάρχουν πολλές εξελίξεις, ειδικά σε επίπεδο έρευνας, απαιτείται όμως χρόνος για ενσωματωθούν όλες αυτές στην παραγωγή και να έχουμε εμπορικά προϊόντα. Είναι βέβαιο ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις προχωρούν με ταχύ ρυθμό, ενώ η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να επιταχύνει ακόμη περισσότερο αυτήν την πρόοδο.
Ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης και οι κίνδυνοι σε βάρος της ανθρωπότητας
-Η Τεχνητή Νοημοσύνη φέρνει τις εξελίξεις στα ρομπότ ή τα ρομπότ συνέβαλαν στο προχωρήσει η τεχνητή νοημοσύνη για να τη χρησιμοποιήσουμε σ’ αυτά;
Νομίζω ότι δεν συνδέονται απόλυτα, με τη λογική ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται ραγδαία τα τελευταία 10 χρόνια. Κυρίως αυτό οφείλεται στην αυξανόμενη υπολογιστική ισχύ, δηλαδή στις δυνατότητες των υπολογιστών να επεξεργάζονται δεδομένα. Οι τεχνικές και οι μεθοδολογίες υπάρχουν αρκετά χρόνια πριν, από τότε που έχουν δημιουργηθεί τα νευρωνικά δίκτυα. Απλά τώρα με την αύξηση της υπολογιστικής ισχύος είναι ώριμες οι συνθήκες ώστε όλα αυτά να μπορέσουν να αξιοποιηθούν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη βελτιώνει τη συμπεριφορά των ρομποτικών συστημάτων ή τέλος πάντων τους προσφέρει αυξημένες δυνατότητες προσαρμογής και αυτονομίας με την αξιοποίηση μεθόδων μηχανικής και ενισχυτικής μάθησης. Επίσης η υπολογιστική όραση δίνει τη δυνατότητα στα ρομποτικά συστήματα να μαθαίνουν από δεδομένα και εμπειρίες και να προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις, λαμβάνοντας αποφάσεις με μεγαλύτερη αυτονομία. Αν θέλετε η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθάει να αποκτήσει ένα ρομπότ περισσότερη ευφυία και να εξελιχθεί.
-Για να επιστρέψουμε στο κομμάτι του χρόνου. Πόσο κοντά ή μακριά είμαστε στην παρουσία ανθρωποειδών ρομπότ που θα επιτελούν καθημερινές και όχι μόνο εργασίες;
Εκτιμώ ότι σε μερικά χρόνια οι σχετικές τεχνολογίες θα έχουν υλοποιηθεί σε σημαντικό βαθμό. Παραμένει, ωστόσο ασαφές το πότε ακριβώς θα ενταχθούν στην καθημερινότητα των πολιτών στην Ελλάδα. Επιπρόσθετα, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια το χρονοδιάγραμμα ενσωμάτωσης αυτών των συστημάτων, καθώς απαιτείται η θέσπιση κατάλληλων μηχανισμών ελέγχου και ασφαλείας για την ορθή και υπεύθυνη χρήση τους. Ενδεικτικά, πρόσφατα δημοσιεύθηκε ένα επιστημονικό άρθρο από αναγνωρισμένη επιστημονική ομάδα στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία κατάφερε να παραβιάσει τους μηχανισμούς ασφαλείας ρομποτικών συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, οδηγώντας τα σε ανεπιθύμητες και δυνητικά επιζήμιες συμπεριφορές.
-Οπότε πάντα ελλοχεύουν οι κίνδυνοι σε βάρος της ανθρωπότητας από τη χρήση ρομποτικών συστημάτων, έστω και αν ο ανθρώπινος παράγοντας συμβάλλει σε κάτι τέτοιο…
Ένα τεχνολογικό σύστημα από μόνο του δεν είναι ικανό να επιφέρει συνέπειες, στη χειρότερη περίπτωση μπορεί να παρουσιάσει δυσλειτουργία. Ωστόσο, τα πιθανά προβλήματα προκύπτουν κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η εκάστοτε τεχνολογία. Συνεπώς, το ζήτημα της ασφαλούς χρήσης είναι καίριο, καθώς απαιτείται η λειτουργία των συστημάτων αυτών υπό ελεγχόμενες και κατάλληλες συνθήκες, ώστε να αποτρέπονται ανεπιθύμητες καταστάσεις. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν τα αυτόνομα ταξί που λειτουργούν ήδη σε περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτά τα οχήματα επιχειρούν εντός περιορισμένων γεωγραφικών ζωνών και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις λειτουργίας. Η μετάβασή τους σε μαζική και παγκόσμια χρήση φαίνεται να απαιτεί σημαντικό χρόνο, κυρίως λόγω της έλλειψης κατάλληλων υποδομών και ρυθμιστικών πλαισίων. Απαιτείται ένας πολυδιάστατος συνδυασμός τεχνολογικής ετοιμότητας, κοινωνικής αποδοχής, και νομικής ρύθμισης. Επομένως, οποιαδήποτε πρόβλεψη για τον ακριβή χρόνο ενσωμάτωσης τέτοιων τεχνολογιών στην καθημερινότητα είναι επισφαλής. Παρόλα αυτά, η τάση είναι σαφής: η επιστημονική έρευνα προχωρά, η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ραγδαία, ενώ ταυτόχρονα ανακύπτουν κρίσιμα ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την ηθική χρήση των συστημάτων αυτών.
Η σύνδεση με το ανθρώπινο σώμα
-Πέρα από τα ανθρωποειδή, μπορούν να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα, ώστε ο άνθρωπος να έχει περισσότερα ρομποτικά συστήματα στο σώμα του;
Νομίζω ότι δεν μπορεί ν’ αποκλειστεί αυτό. Ήδη υπάρχουν εξελίξεις αναφορικά με τα προσθετικά μέλη. Στις ΗΠΑ δοκιμάζονται εμφυτεύσεις τσιπ στον εγκέφαλο για να μπορεί ο χρήστης να καθοδηγεί κάποιο μέλος. Υπάρχουν τέτοιες εξελίξεις και σχετικά σύντομα θα μπορεί να λειτουργήσει κάτι τέτοιο. Επίσης υπάρχει πρόοδος, όπως με χρήση νέων υλικών πχ τα βιονικά χέρια να μοιάζουν πιο πολύ σε ανθρώπινο χέρι και μπορούν να συνδέονται με τα ανθρώπινα νεύρα ώστε να λειτουργούν αποτελεσματικότερα.
-Να φανταστούμε κάποια στιγμή μπορεί να δούμε και άλλα όργανα, να εφαρμόζονται σε ανθρώπινο σώμα;
Σε πρακτικό επίπεδο αναμένονται τέτοιες εξελίξεις. Το κρίσιμο ζήτημα έγκειται στην αξιοπιστία τους και στη δυνατότητα τους να λειτουργήσουν σε βάθος χρόνου.
-Τελικά τα ρομπότ κάνουν καλύτερη την ανθρώπινη ζωή;
Δεν θεωρώ ότι υπάρχει μονολεκτική απάντηση. Πιστεύω ότι τα ρομποτικά συστήματα πρέπει να συνεργάζονται με τον άνθρωπο και να είναι εργαλεία που θα βοηθούν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και η ανάπτυξή τους θα πρέπει να συμβαδίζει με τις αρχές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Υπό την προϋπόθεση της ορθής χρήσης, εκτιμώ ότι θα κινηθούμε προς τη σωστή κατεύθυνση.
Πηγή: Περιοδικό Volos City του Ομίλου Καρεκλίδη
